|
Քաղաքական
|
|
|
07/09/2010 |
ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԱՄԱՐ ՆԱԽԱՆՇՎԵԼ ԵՆ ՀԵՏԱԳԱ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՆՈՐ ՀՈՐԻԶՈՆՆԵՐ |
ԵՎ այսպես, տեղի ունեցավ ՌԴ նախագահի այցը Ադրբեջան։ Ավելի վաղ Ռուսաստանի ղեկավարը Բաքու այցելել էր 2008 և 2009 թթ. ամռանը։ Սակայն, ինչպես արդարացիորեն նշում են շատ դիտորդներ, Դմիտրի Մեդվեդևի ներկա այցն անցավ որակապես այլ աշխարհաքաղաքական պայմաններում, երբ Գյումրիի ռազմաբազայի տեղակայման ժամկետները երկարացնելու մասին Հայաստանի հետ պայմանագրի կնքումից հետո Կրեմլը սկսեց վստահորեն հայտարարել տարածաշրջանում իր դերի մեծացման մասին։
Ընդ որում, նկատենք նաև, որ այդ այցը, ի տարբերություն բոլոր նախորդների, մեր կարծիքով, առանձնահատուկ էր նաև Ալիևի վարչակազմի նկատմամբ ռուսական ղեկավարության նրբանկատության խիստ բարձր աստիճանով։ Այսպես, շատ հատկանշական է, որ այցն սկսվեց սեպտեմբերի 2-ին` «ռազմավարական գործընկեր» Հայաստանի համար կարևոր ու խորհրդանշական` Ղարաբաղի անկախության օրը։ Շատ հավանական է, որ մոսկովյան քաղաքական գործիչներն անգամ ուշադրություն չեն դարձրել այդ չարագույժ զուգադիպությանը, ինչպես ժամանակին չէին նկատել, որ Մինսկին «գազային պատերազմ» են հայտարարել հենց Մեծ հայրենականի սկսվելու և Բելառուսի մայրաքաղաքը ռմբակոծելու օրը։ Հասկանալի է, որ այդքան նուրբ երանգները տեղ չունեն կրեմլյան վերնախավի իրատես ուղեղներում, բայց, հավանաբար, այդ զուգադիպությունները շատ խորհրդանշական են և շատ պերճախոս։ Սակայն հետագայում Բաքվի հանդեպ մոսկովյան սիրաշահումները, առհասարակ, կոմիկական դարձան։ Այսպես, Մեդվեդևի` Ադրբեջանի ներկա նախագահի ծնողների գերեզմանների շատ տարօրինակ այցելությունից հետո ռուսական լրատվամիջոցների մեծ մասը սկսեց խոսել Հեյդար Ալիևի մասին, որպես Ադրբեջանի առաջին նախագահի և երկրի հիմնադրի, ասես, առհասարակ, չեն եղել «Արևմուտքի դրածո» նախագահ Էլչիբեյը և «Մոսկվայի դրածո» նախագահ Մութալիբովը, իսկ ժամանակակից Ադրբեջանի պատմությունը սկսվել է միայն 1994 թվականից։
Սակայն այս ամենը, անշուշտ, միայն գունեղ ֆոն է Բաքվում ծավալված քաղաքական սցենարի համար։ Եվ, համապատասխանաբար, անցնենք մեզ համար ամենակարևորին։ Ինչպես գրում է ռուսական «Կոմերսանտ» թերթը, բառացիորեն այցի նախօրեին ՌԴ արտգործնախարարությունում լրագրողներին պարզաբանեցին, որ հապճեպությունը, որով Դմիտրի Մեդվեդևը «որոշեց այցելել նաև Բաքու», պայմանավորված էր «գործընկերներին հանգստացնելու» խնդրով, իսկ այցի արդյունքները պետք է «Ադրբեջանին փոխհատուցեն ոչ բարեկամական Հայաստանի հետ Ռուսաստանի ռազմական համագործակցության կտրուկ ամրապնդումը»։ Եվ, դատելով ըստ ամենայնի, Ռուսաստանի նախագահն այդ խնդիրը մեծ հաջողությամբ լուծեց, ի լիակատար բավարարումն կողմերի։
Բանակցություններից հետո հանդիպում ունենալով լրագրողների հետ, նախագահ Մեդվեդևըն ազնվորեն խոստովանեց, որ Գյումրիի բազայի և նրա մանդատի ճակատագիրը խոսակցության գլխավոր թեմաներից մեկն էր. «Մենք այդ մասին բավականին մանրամասնորեն զրուցեցինք Ադրբեջանի նախագահի հետ»։ Ընդ որում, նա աշխատեց ցրել ադրբեջանական լսարանի երկյուղները և հայտարարեց, որ «Հայաստանի հետ կնքված համաձայնագրում ոչ մի սկզբունքային նոր բան չկա» և այն միայն մեկ բան է նշանակում` «այդ բազայի գործունեության ժամկետը որոշակի քանակության տարիներով երկարացվում է», և «ոչ մի այլ ստորջրյա կամ ուրիշ նկատառումներ գոյություն չունեն»։ Հասկանալի է, որ այս հայտարարություններով Ռուսաստանի նախագահը կասկածի տակ դրեց հայկական ղեկավարության այն պնդումները, թե ռուսական ռազմաբազան, բացի Ռուսաստանի Դաշնության շահերի պաշտպանության գործառույթից, ապահովում է Հայաստանի Հանրապետության անվտանգությունը, և որ արձանագրության մեջ ուղղակիորեն մատնանշվում է Ռուսաստանի պարտավորությունը Հայաստանին արդիական ռազմական տեխնիկայի մատակարարումների առումով։
Ի դեպ, ակնհայտ է, որ Մոսկվայի համար, որը դեռ իրեն մետրոպոլիա է պատկերացնում, այդ մանրամասները ոչ մի էական բան չեն ներկայացնում։ Իլհամ Ալիևը ռուս-հայկական ռազմական համագործակցության թեման չշոշափեց, բայց նշեց, որ Բաքվում և Երևանում տեղի ունեցած բանակցություններին Դմիտրի Մեդվեդևի անձնական մասնակցությունը «շատ դրական դեր է խաղում» և շփումները դարձնում է «ավելի արդյունավետ»։ Դատելով այս խոսքերից, նա գոհ է մնացել խոսակցությունից և ռուս զրուցակցից։
Այսպիսով, հարկ է նկատել, որ բանակցությունների արդյունքները խիստ շահավետ են եղել Ադրբեջանի համար։ Նախ, նախագահները պայմանագիր են ստորագրել երկու երկրների միջև անցնող պետական սահմանի մասին, որը որոշում է սահմանագիծը մինչև Կասպից ծով։ Նկատենք, որ Ռուսաստանը դարձավ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո առաջին երկիրը, որն Ադրբեջանի հետ պայմանագիր է ստորագրել սահմանների մասին։ Պետք է նկատել, որ նրա բոլոր սահմանակից երկրները` Վրաստանը, Իրանը, Հայաստանը և, Կասպից ծովով, Թուրքմենստանը չեն շտապում կողմնորոշվել սահմանազատման հարցում, իսկ առաջին փորձը Բաքվի համար չափազանց նշանակալից է։ Ավելին, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև լեռնային սահմանն անցնում է հենց լեզգիներով բնակեցված տարածքներով։ 1990-ականներին լեզգիական «Սադվալ» շարժումը բավականին սուր էր դրել տարածքային վեճերի հարցը, իսկ 2008-ին Ադրբեջանում գտնվող երկու լեզգիաբնակ գյուղեր իրենց ռուսական հռչակեցին։ Այս ամենը հանգեցնում էր նրան, որ 390 կիլոմետրանոց հատվածի սահմանազատումն ապարդյուն շարունակվում էր 1996 թվականից։ Բացի այդ, կողմերը բախվում էին Սամուր գետի ջրաբաժանման վիճելի հարցին, որի մեծ մասը հոսում է Դաղստանով, բայց որը ջուր է ապահովում Բաքվին։ Դմիտրի Մեդվեդևն առաջարկեց սահմանն անցկացնել գետի միջին մասով, ամրակայելով ստատուս քվոն, բայց միաժամանակ ստեղծել համատեղ հանձնաժողով, որը կկարգավորի առաջնային սկզբունքներով ջրապաշարների օգտագործման հարցերը։ Այսինքն, ի մեծ բավարարություն Ադրբեջանի, ջրի հարցի շուրջ այդ վաղեմի վեճը լուծվեց սիրահոժար, ընդ որում, Բաքվին ձեռնտու պայմաններով։
Բայց Ալիևին մատուցված գլխավոր նվերը ներկայումս գործող համաձայնագրի լրացումն էր Ռուսաստանի կողմից ադրբեջանական գազի գնման վերաբերյալ, որը ստորագրվեց այցի ընթացքում։ Այդ փաստաթղթի համաձայն, սկսած 2011 թվականից Ռուսաստանը կկրկնապատկի ներմուծման ծավալը` հասցնելով տարեկան 2 մլրդ խմ-ի, իսկ 2012 թվականից այն կգերազանցի 2 մլրդ-ի սահմանը։ Ընդ որում, կողմերն ընդգծեցին, որ ռուսական կողմը կարող է ավելի շատ վառելիք ձեռք բերել, եթե Բաքուն ցանկություն ունենա ավելի շատ գազ արտահանելու։ Ռուսական փորձագետների կարծիքով, «առևտրային առումով այդ գնումներն այնքան էլ շահավետ չեն «Գազպրոմի» համար, սակայն դրանք առաջին պլան են մղում էներգետիկ բաղկացուցիչը Մոսկվայի ու Բաքվի փոխհարաբերություններում, և այդ ուղղությամբ պահը, ինչպես երբեք, հաջող է ընտրված»։ Բանն այն է, որ Բաքվում կարծում են, որ Արևմուտքը փակուղի է մղել Ադրբեջանին, ադրբեջանական գազը չեն գնում և արդեն, փաստորեն, գալիք տարվա հաշվով 2,5 մլրդ խմ գազի ավելցուկ է գոյացել։ Եվ ահա այստեղ Ռուսաստանը շտապեց հանդես գալ լավ հարևանի դերում և Ադրբեջանից գնում է ավելորդ գազի քանակությունը, ընդ որում` բարձր գներով։ Այժմ «Գազպրոմը» ադրբեջանական գազը գնում է 240-245 դոլարով 1000 խմ-ի համար։ Սա ամենաբարձր գնման գինն է։ ՌԴ-ն թուրքմենական գազը գնում է 1000 խմ-ն 190 դոլարով, իսկ ղազախականը` 230։ Այսպիսով, ակնհայտ է դառնում, որ համաձայնագիրը լուրջ քաղաքական բեռ է կրում և կարող է ծայրաստիճան տհաճ անակնկալ դառնալ Եվրոպայի և նրա «Նաբուկո» գազային նախագծի համար, որը դիտվում է որպես «Հարավային հոսք» գազամուղի` ռուսական իշխանությունների սիրասուն հոգեզավակի, մրցակից։ Հիմա, նոր իրողությունների համաձայն, «Նաբուկոն» կարող է զրկվել վառելիքի կարևոր մատակարարներից մեկից։ Իսկ դա, իր հերթին, ռուսներին հույս է տալիս, որ Ադրբեջանի օրինակին կհետևեն նաև Կենտրոնական Ասիայում, և այլընտրանքային գազամուղի շինարարության ծրագրերը գործնականորեն կթաղվեն։ Բացի այդ, Բաքվում հայտարարվել էր, որ «Գազպրոմը» շահագրգռված է Ադրբեջանում «Բրիթիշ փեթրոլեումի» բաժնետոմսերի գնմամբ։ Կասկած չկա, որ դա «համեղ պատառ» է ռուսական կողմի համար, առավել ևս, որ «ԲիՓի»-ն Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի օպերատորն է։ Նկատենք նաև մի այլ շատ կարևոր հանգամանք. արևմտյան լրատվամիջոցների տվյալներով, գազի արդյունահանումը Ռուսաստանում, արդեն մի քանի տարի է, չի ավելանում, իսկ ներքին սպառումը տարեկան 3-5 տոկոսով աճում է։ Այսօրվա միտումը պահպանվելու դեպքում մինչև 2012 թվականը Եվրոպային մատակարարելու համար գազը կարող է չհերիքել։ Եվ հիմա, Ադրբեջանի հետ համաձայնագրի ստորագրմամբ, «Գազպրոմը» կարող է ծանր վիճակից դուրս գալ ոչ թե նոր, թանկ նստող հանքավայրերի յուրացման, այլ ադրբեջանական գազի վերարտահանման միջոցով։ Այսինքն, Բաքվում շատ բովանդակալի և պատկերավոր կերպով մեկ անգամ ևս ցուցադրվեց, որ Կրեմլի համար գազը եղել ու մնում է արտաքին քաղաքականության գլխավոր հարցն ու գլխավոր շարժիչը։ Պերճախոս են նաև Մեդվեդևի հայտարարություններն այն մասին, որ ՌԴ-ն ու Ադրբեջանը «զուգադիպող շահեր» ունեն էներգետիկայի բնագավառում, դրա համար էլ «պետք է պայմանավորվածության գան և կոոպերացիա կազմեն»։ Այսպիսով, նա հասկացրեց, որ Մոսկվայի և Բաքվի համար ձեռնտու կլինի համաձայնության գալ և եվրոպական գնորդների հետ շփվել արդեն միասնական դիրքից։ Իր հերթին Իլհամ Ալիևը հավաստեց, որ Ռուսաստանի հետ երկկողմ համագործակցությունը դիտում է «որպես երկարաժամկետ, որպես ռազմավարական, և այն ընդգրկում է ոչ միայն գազի ոլորտը»։ Եվ շատ հավանական է, որ դրանք դատարկ խոսքեր չեն։
Այսպես, Մեդվեդևի այցից հետո մի շարք ռուս փորձագետներ սկսել են խոսել այն մասին, որ Ադրբեջանի համար արդեն նախանշվել են հետագա գործողությունների նոր հորիզոններ և հնարավոր տեղը տարածաշրջանում ապագա «աշխարհաքաղաքական ճարտարապետության» մեջ։ Ընդ որում, մատնանշվում է, որ այս ամենը կարող է ձևավորվել ռուս-ադրբեջանական բազմակողմ համագործակցության ընդլայնման համատեքստում և ներդաշնակում է Թուրքիայի հետ Ադրբեջանի ռազմավարական գործընկերությանը` ունենալով ընդհանուր «ռուսական թիկունք»։ Իսկ ինչ վերաբերում է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը, ապա Լեռնային Ղարաբաղի թեման, առաջին հայացքից, Բաքվում բարձրաձայնվեց ձևականորեն, բայց դա ակնհայտորեն չի նշանակում, թե այն համեստ տեղ է գրավել բանակցություններում։ Մեդվեդևը հավաստել է պատրաստակամությունը շարունակելու Ռուսաստանի, Ադրբեջանի ու Հայաստանի նախագահների եռակողմ հանդիպումների կազմակերպման առաքելությունը, կոչ անելով ավելի հաճախ հանդիպել։ Իսկ ի՞նչ է թաքնված այդ հերթապահ արտահայտությունների հետևում։ Շատ հավանական է, որ մենք այդ բանը շատ շուտով իմանանք։
Այսպիսով, պետք է նկատել, որ վերջին հաշվով Մեդվեդևի այցի գլխավոր նպատակն այն էր, որ Ադրբեջանը դառնա Ռուսաստանի «ռազմավարական գործընկեր» և տարածաշրջանում ռուսական ձգտումների ջատագով։ Ի դեպ, «հարաբերությունների այդ նոր մակարդակի» մասին նա շտապեց հայտարարել Բաքվում։
Եվ վերջում նշենք մի շատ հետաքրքրական հանգամանք։ Երբ Ռուսաստանի նախագահը բանակցություններ էր վարում պաշտոնակցի հետ, մոտակայքում տեղի էր ունենում հանրահավաք, որին իշխանություններն ամենևին չէին խոչընդոտում։ Հանրահավաքում հնչում էին «Մահ ԱՄՆ-ին», «Մահ Իսրայելին» կարգախոսները։ Այրվեցին Հայաստանի, Իսրայելի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի պետական դրոշները։ Պատահակա՞ն զուգադիպություն է, արդյոք, սա։ Շատ կասկածելի է։
Սուսաննա ՊՈՂՈՍՅԱՆ
|
|
30/07/2010 |
ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻ ԵՐԿԻՐ, ՀԱՅԱՍՏԱՆՍ |
Երբ Ռ. Քոչարյանը վերջին անգամ փորձեց «թռչել Լուսին», դա նրա երրորդ թռիչքն էր դեպ այդ մոլորակ, ասել է` երբ ցանկացավ ներքաղաքական «փորոտիքի խառնշտորումով» քայլ անել և ստանալ վարչապետական աթոռ, շատ նեղ մի միջավայրում Սերժ Սարգսյանն ասաց. «Դա չի կարող լինել, որովհետև երբեք չի կարող լինել. նման պայմանավորվածություն չկա»:
Հարցնում եք` ո՞ւմ հետ: Ի՞նչ էական է: Չնայած ինքնին հասկանալի է նաև այդ աշխարհագրությունը: ա) Նույն Քոչարյանի հետ չկար «նման» պայմանավորվածություն: Չքննարկենք հարցը` ինչո՞ւ Քոչարյանն այդպես էլ երբևէ չբարձրաձայնեց իր բաղձալի ցանկությունը թե՛ Սերժ Սարգսյանի, թե՛ «մնացածների» մոտ: Այո, նա երբեք այդ մասին չխոստովանեց, այլ դիմեց շատ կոնկրետ, սակայն ցայս ոչինչ չարձանագրած քայլերի: Չբարձրաձայնելու պատճառներն էլ շատ էին. ահավոր հպարտ էր (չմոռանանք, որ դա ամենամեծ մեղքերից է, և Աստծո ամենասիրելի հրեշտակը հենց այդ մեղքի պատճառով ընկավ. ի դեպ, ինչ-որ պահի, երբ խոսվում էր նրա` Պնախարար դառնալու մասին, վերջինս իր ծուռ ժպիտով արձագանքել էր` Տիգրան Սարգսյանի կաբինետո՞ւմ): Ինչևէ:
բ) Գլոբալ կենտրոնների, առավել ստույգ` Հայաստանի և նրա «շուրջ» շահագրգիռ խաղացողների միջև նույնպես չկար «նման» պայմանավորվածություն: Դա էր պատճառը, որ Քոչարյանի երեք և դեռ սպասվելիք «պապիտկաները»` «դեպ Լուսին», պսակվեցին անհաջողությամբ:
Հիմա կհարցնեք` ամռան էս շոգին, երբ Քոչարյանը բավականին «կառուցողական» դիրքորոշման մեջ է և գոնե առերես չի զբաղվում քաղաքականությամբ, չի խառնվում ներքաղաքական գործընթացներին, ինչո՞ւ հանկարծ հիշեցինք նրան:
Պարզապես ուզում էինք ուրվագծել 2012-ի ընտրությունների քաղաքական քարտեզը: Իսկ այդ քարտեզը, գոնե այս պահին, ռելիեֆագրվելու է երեք խաղացողների` Սերժ Սարգսյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի և Լևոն Տեր-Պետրոսյանի քիմիական մատիտներով: Եվ անպայմանորեն` նաև ըստ պայմանավորվածությունների, ինչպես ցայս եղել է և դեռ կլինի, որ խաղը հիմնովին դուրս չգա լիարժեք վերահսկողությունից:
Իսկ ընդհանրապես, բավականին հետաքրքիր է դասավորվել պայմանավորվածությունների ինստիտուտի ճակատագիրը մեզանում: Թե ինչքան ուրույն պայմանավորվածությամբ 88-ից այս կողմ և հատկապես 90-ին տեղի ունեցավ թավշյա` հրապարակային, 98-ին (տասը տարվա սիմվոլը խնդրում ենք նկատեք. դա ցիկլ է, որով հայոց նոր պետականությունը ենթարկվում է տրանսֆորմացիաների) նույնպես թավշյա, բայց արդեն պալատական հեղաշրջում տեղի ունեցավ, իսկ 2008-ին արդեն, «թավշյա պայմանավորվածությամբ», արյուն հեղվեց մեզանում:
Հետաքրքիր է նաև, որ պայմանավորվածություններն աշխատել են բավականին ուրույն պարբերականությամբ և ամպլիտուդով: Կարեն Դեմիրճյանի հետ պայմանավորվածության մասին բոլորս գիտենք, այն հետևյալն էր. տասը տարի, քանի դեռ Տեր-Պետրոսյանն իշխանության է, ինքը «Հայէլեկտրոյից» դուրս չի գալու, չի զբաղվելու քաղաքականությամբ:
Ընդ որում, մի հետաքրքիր դրվագ էլ կա այս ամենում: Երբ Լևոնենք իշխանությունը հանձնում էին, պայմանավորվածություն կար Վանոյի (իմա` Լևոնի) և Վազգենի (իմա` Քոչարյանի) միջև` նախագահ կդառնա Գագիկ Հարությունյանը: Նրա հետ հանդիպել, խոսել էին: Բայց սա այն պայմանավորվածություններից էր, որ չաշխատեց. վերջին պահին Գագիկ Հարությունյանը հրաժարվեց (Վազգենն էր համոզել). այս ամենը ևս բոլորս լավ գիտենք, չարժե կրկին թարմացնել: Մի խոսքով, պայմանավորվածությունը պահած Կարեն Դեմիրճյանը վերադարձավ` նոր պայմանավորվածությամբ: Թե ինչ եղավ հետո, դա էլ բոլորս գիտենք:
Հաջորդական պայմանավորվածությունն արդեն Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հետ էր, որ նա ևս տասը տարի չի խաղալու: Համենայն դեպս, այդպես ստացվեց: Ինքն ու Վազգենը մի շարք հարցերով էին պայմանավորվել. տղերքին ձեռ չեն տալիս (սա էր պատճառը, որ Քոչարյանն այդպես էլ չընդունեց «նախորդներին» քաղաքական-իրավաբանական հետևանքներով «ռեզոլյուցիայի» ենթարկելու բանաձևը, բավարարվեց նրանց բանավոր և վերջնական «սևացմամբ», ինչն անշուշտ Քոչարյանի սրտով չէր, բայց քանի որ պայմանավորվածությունը միայն ներքին չէր, դրսի շահագրգիռ խաղացողները ևս իրենց մատնակնիքն էին դրել այդ` «Ռիբենտրոպ-Մոլոտով» պակտի տակ, որը լրջորեն շարժվեց...
Ո՜չ, ո՛չ 41 թվին, այլ ուղիղ 99-ի հոկտեմբերի 27-ին, այնուհանդերձ, պայմանավորվածությունները հիմնականում պահվեցին): Պայմանավորվել էին, որ ՀՀՇ-ն չեն պառակտելու, չեն կիսելու, ինչպես հիմնարար կիսվեցին մնացած բոլոր կուսակցությունները` տիրվելու համար (չնայած «Արմատն» անջատվեց ՀՀՇ-ից): Ինչ վերաբերում է Վանոյի «շուրջ» պայմանավորվածությանը, ապա այսօր նույն «Արմատում» և ՀՀՇ-ում ամենատեղյակներն իսկ չգիտեն` ինչ էին, ի վերջո, պայմանավորվել նրա «շուրջ»: Այս առնչությամբ ևս հարցերը շատ են, բոլորը չէ, որ հիմա բարձրաձայնում ենք. ինչո՞ւ Վանոն ու Վազգենն ամենատուժածները դուրս եկան այս ամենից, ո՞վ «տվեց» Վանոյին, որքա՞ն էր նրա շուրջ պայմանավորվածության չափը, Վազգենը գնաց` դրա՞ համար Վանոն էլ գնաց, թե՞ էդպես էր պետք, կկանչի՞ Սերժը Վանոյին Հայաստան (ի դեպ, 2008-ին, երբ Տեր-Պետրոսյանը մտավ մեծ քաղաքականություն, լուրջ խոսակցություններ կային Սերժ Սարգսյանի միջավայրում, որ Սերժը ցանկանում է «վերադարձնել» Վանոյին` տարբեր նպատակներով. փաստն այն է, սակայն, որ առայսօր Վանոն «մանրամասն սիրվող» Հայաստան աշխարհի հետ հարաբերվում է «վիրտուալ» ձևով, նույնիսկ այլևս անչափ հետաքրքիր հոդվածները չկան, այլ «կոնյունկտուրային» նամակներ են` ուղղված ՀՀՇ-ին ու նրա չպառակտմանը): Ինչևէ:
Ասել, թե ինչ են պայմանավորվել Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը 2008-ին, փոքր-ինչ դժվար է, սակայն որ վարչապետ դառնալու հաշվով չեն պայմանավորվել, արդեն ասացինք: Դատելով Հովիկ Աբրահամյանի անհարկի ու մեծ, նաև մշտական աշխուժությունից, կարելի է կարծել, որ պայմանավորվել են (գոնե առերես), որ ինչպես Սերժն օգնեց` Քոչարյանը «երկու սրոկ նստի», այդպես էլ Քոչարյանը պետք է«թողնի», որ Սերժն այդքան «նստի» (դրա համար էլ Հովիկը մեկումեջ սոլո է պարում):
Հասանք 2012-ի խորհրդարանական ընտրություններին: Բանն այն է, որ 2013-ին (չհաշված ֆորս-մաժորները) ինքնին ընտրություններ, որպես այդպիսիք, տեղի չեն ունենալու ո՛չ միայն ժողովրդավարության և քաղաքացիական հասարակության բացակայության պատճառով, այլև խորհրդարանական ընտրություններն արդեն իսկ որոշած են լինելու նախագահականի ելքը: Ասել է` 2012-ի խորհրդարանական չընտրությունները խիստ առանցքային են լինելու երեք նախագահների համար էլ: Կա ևս մեկ կողմ այս մեծ խաղում: Դա ղարաբաղյան խնդիրն է: Այս «լուրջ» խաղացողի շուրջ է պտտվելու ամեն բան: Երեք նախագահների բոլոր հաշվարկներն էլ առնչվում են հենց այս «խաղացողին»: Այս «խաղացողի» լավն այն է, որ նա նախագահ չի ուզում դառնալ: Վարչապետ էլ: Իրենը ֆորս-մաժորն է, բայց մենք այսօր այդ «խաղը» չենք նայում:
Այսպիսով, բացի «Երբեք մի ասա` երբեք» դեպքից, պետք է արձանագրել, որ այլևս անհնար է թե՛ Քոչարյանի, թե՛ Տեր-Պետրոսյանի վերադարձը նախագահի «տեսքով»: Այդ իսկ պատճառով էլ հեռու գնալով կարող ենք մեզ թույլ տալ ասել, որ (կրկնում ենք` ֆորս-մաժորի «բացակությամբ» ենք նայում խնդիրը), ամենափայլուն խաղի դեպքում իսկ, երկու «էքսերն» ապագա պառլամենտում ներկայացված կլինեն ընդամենը հավուր պատշաճի և պարզապես «լավ տոնի» համար:
Ընդ որում, պատճառը ոչ այնքան Սերժ Սարգսյանի արդեն սկսած նախընտրական «քարոզչությունն ու նախապատրաստություններն» են, ի դեպ, ահավոր լայնամասշտաբ` «տելիկներ», կայքեր, քաղաքական ուժերի հանում-գումարումներ` ամենաֆանտաստիկ հավասարումներով... Դե, գնա ու գլուխ հանիր, թե հարգարժան հյուպատոս, դաշնակցական (մտածված չենք կիրառում «նախկին» բառը, որովհետև սույն պերսոնը, որպես «լավ հաշվետար», պետք էր եկել նույնիսկ ՀՀՇ-ի օրերին, նա Գերագույն խորհրդի մեկուճար ՀոՀիԴա (դա-դա-դա) պատգամավորն էր) Ռուբեն Հակոբյանը «ով է նա, ով է նա». այսօր բոլորս հարց ենք տալիս` ո՞ւմ կողմից է նա «ներդրված» «Ժառանգության» մեջ. ասում են` Քոչարյանի («ճշմարիտ` ճշմարի՞տ եք ասում»), մյուս կողմից էլ, գնա ու գլուխ հանիր` «յոթ երկրներին էլ ծանոթ» «Ժառանգությունը», եղբա՛յր, հիմա արևմտամե՞տ է, թե՞ ռուսամետ:
Ասենք մեկ և վերջին անգամ. «Ժառանգության» ողջ հմայքը եղել և կա իր հենց այս` «անորսալի Ջո» բրենդի մեջ, երբ բոլորը գլուխ են պայթեցնում հասկանալու, թե «անգլիական լրտես» Զարուհին ինչեր է անում «Յուրոփներում», իմա` ԵԽԽՎ-ում, իսկ «ԿԳԲ»-ի հետ «կասկածյալ» «Մույսը» ինչեր է անում ՆԱՏՕ-ներում: Հա, ի դեպ, հարգարժան «ժառանգականները» ամեն Աստծո օր, ամեն ինձ տեսնելիս պահանջում են իրենց Վարդան Օսկանյանին. հիշենք` գրել էինք, որ չի բացառվում` կուսակցությունը «դրսի» և պարոն Քոչարյանի որոշմամբ ի պահ տրվի մեր վագրաթռիչ նախկին արտգործնախարարին. սևով սպիտակի վրա ևս մեկ անգամ բացատրում ենք մեզնից Օսկանյան «ուզող» մեր հարգարժան «ժառանգականներին»` բա Սերժ Սարգսյանը կթողնե՞ր, բա Սերժ Սարգսյանը որտե՞ղ էր, որ Վարդան Մինասիչը կարողանար «օկուպացնել» «Ժառանգությունը». այն «Ժառանգությունը», որի ներկայիս վարչության ղեկավարի նկատմամբ պարոն Ազատիչն այնքան «նյութեր» ունի, որ նման հարցերի վրա մաստեր-կլասներ սովորած սփյուռքն իսկ ափ ի բերան կմնա, և հետո` տես, թե ինչ կարգի գործունեությամբ է զբաղված հարգարժան ընդդիմադիր «Ժառանգությունը» պառլամենտում. նա բարձրացնում է այն բոլոր հարցերը, որոնք անչափ ձեռնտու են Սերժ Սարգսյանին. դա ԼՂ անկախության ճանաչման հարցն է, հայ-թուրքական արձանագրությունները ոչ ևս անելու և այդպես շարունակ:
Այս մեկ գիտաֆանտաստիկ-դիդակտիկ օրինակն էլ` ցուցանված «Ժառանգության» վրա, բավարար է հասկանալու, որ այլ ներքին խաղացողներ մեծ ամպլիտուդ չունեն ապագա խորհրդարանում «մասնակցական» ձայն ունենալու համար:
Ինչ վերաբերում է Քոչարյանի թիմ համարվող «մույսներին»` ԲՀԿ-ին (բայց, դե, ի՜նչ հետաքրքիր է ՆԱՏՕ-ի` սեպտեմբերին Հայաստանում սպասվելիք զորավարժությունների սցենարը. երկրաշարժ է տեղի ունենում Կոտայքի մարզում, ՆԱՏՕ-ի զորքերը գալիս են Կոտայք` Գյուլի «երեսը չտեսնել ուզող» Թուրքիայից, իրավիճակը փրկելու համար. տեսնես, ո՞ւմ մտքով է անցել հատկապես Կոտայքն ընտրել նման զորավարժությունների վայր. ժամանակ չունենք` զանգենք պարոն Ծառուկյանին, հետաքրքրվենք` ինչպե՞ս է վերաբերվում նա ՆԱՏՕ-ի այդ «երկրաշարժին»), հաջորդիվ` ՀոՀիԴա-ին, ապա սա արդեն առանձին խոսակցության թեմա է, պարզապես սկզբի համար ասենք, որ երկու քաղաքական ուժերն էլ չեն այրվում երկրորդ նախագահի խաղը պահելու կարոտից, նրանք լուծում են անչափ պրագմատիկ ու հասկանալի օրախնդիր հարց` հնարավորինս պահպանել իրենց քաղաքական կապիտալը, ոտնատեղը, բիզնեսը` իրենց հմայքներով հանդերձ:
Ինչքանո՞վ այդ հարցերում իշխանությունը կընդառաջի նրանց, ցույց կտա ժամանակը։ Սակայն էս գլխից ասենք` ո՛չ կթողնի ապրեն, ո՛չ էլ լրիվ կմեռցնի:
Ինչ վերաբերում է Տեր-Պետրոսյանին և նրա կողմից ղեկավարվող քաղաքական ուժին, ապա մի քանի գործոններ հաստատապես նրա օգտին չեն աշխատի մինչև 2012-ը, և ՀԱԿ-ը ֆինիշ կհասնի կամ (կհասցվի) բավականին ռեսուրսաթափ: Ինքնին ՀՀՇ-ում տեղի ունեցողն արդեն դրա ազդանշանումն էր` անկախ ամեն ինչից: Երկրորդ լուրջ պատճառն էլ ակնհայտ դարձավ Երևանի քաղաքապետի ընտրությունների ժամանակ, և ինչպես տեղեկացրեց ՀԱԿ-ի մեր նույն աղբյուրը` 2008-ին իրենք ունեին իշխանությունների (հասկանալի է, չէ՞, ո՛չ Սերժ Սարգսյանի) ստվերային աջակցությունը, իսկ ԲՀԿ-ն, որ արդեն Երևանի քաղաքապետի ընտրությունների ժամանակ գլուխ էր ջարդում, 2008-ի նախագահական ընտրություններին «աշխատում» էր այնքանով, որքանով...
Իսկ որ ամենաէականն է` Հայաստանյայց ընդդիմությունն այսօր չի վայելում գլոբալ խաղացողների, քաղաքական կենտրոնների աջակցությունը, որքան էլ ցավալի է, որքան էլ ամեն անգամ գնում է Մոսկվա, նստում այնտեղի օդանավակայանում ու սպասում, որ իր «Նվարդին» (իմա` արևմտյան արժեհամակարգին) դավաճանելու համար իրեն դյութի «օ՜ Շամիրամը». ասենք` պարոն Պուտինն ու նույնքան ֆանտաստիկ հնարավորությունների տեր պարոն Սեչինը:
Բանն այն է, որ գլոբալ խաղն ընդհանրապես է փոխվել, և այդ խաղում Հայաստանում «ատվիչա» է Սերժ Սարգսյանը։ Սա է պատճառը, որ, որպես այդպիսին, հանգամանալից ու լուրջ խաղ Քոչարյանի ու Տեր-Պետրոսյանի մոտ չի ստացվում և դժվար էլ ստացվի։
Լավ է դա, թե ոչ, այս մասին արդեն արձակուրդներից հետո:
Կարմեն ԴԱՎԹՅԱՆ
|
|
30/07/2010 |
ԼՐՏԵՍԱԿԱՆ ԿԱՐՈՒՍԵԼԸ ՃԱՔԵՐ Է ՏԱԼԻՍ |
Բազմաթիվ գրքերում ու կինոնկարներում տաղանդավոր մարմնավորում ստացած խորհրդային հետախույզների ռոմանտիկ ու հերոսական կերպարով դաստիարակված սերնդի համար այս օրերին թափ առած «լրտեսական կարուսելը» թե՛ անհավանական է թվում, թե՛ մտացածին, թե՛ ամոթալի։ Իսկ ի՞նչ է տեղի ունենում. փուլ է գալիս հերթական քարոզչական ու հնարովի առասպելն աշխարհի լավագույն հետախուզության մասի՞ն։ Բայց չէ՞ որ ակնառու հետախուզական գործողություններ են իրականացվել թե՛ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին, թե՛ միջուկային զենքի գաղտնիքներին առնչվող (Ռոզենբերգ ամուսինները միջուկային գաղտնիքներ էին վաճառել Խորհրդային Միությանը, և երկուսին էլ էլեկտրական աթոռին նստեցրին), թե՛ սառը պատերազմի անհանգիստ ժամանակներում։
Եղել են հռչակավոր և, իրոք, հերոսական անուններ` Կուզնեցով, Զորգե, Աբել, մեր հայրենակիցների ոչ քիչ անուններ` «աներևույթ ճակատի մարտիկներ»։ Իսկ հիմա՞ ինչ է։ Համաշխարհային տիրապետության հավակնող երկրի, և, որ մեզ համար ավելի կարևոր է, մեր «միակ պաշտպանի» կարևորագույն կառույցներից մեկի լիակատար անկում ու քայքայո՞ւմ։ Ահա արդեն փոխանակել են լրտեսներին, և Պուտինն էլ նրանց հետ հայրենասիրական երգեր է երգել, բոլոր հոռետեսները վերջնականապես համոզվել են, որ դա հերթական «սուտ հավարը» չէ, ոչ էլ «իմպերիալիստների նենգ ոտնձգություն»։ Իսկ հարցեր շատ կան։ Սա կարծես քիչ էր, մի նոր «լրտեսական աղմուկ» էլ է բարձրացել։
Երկրից բարձրտեխնոլոգիական զենք դուրս տանելու փորձի կասկածանքով Միացյալ Նահանգներում ձերբակալվել է Տեխասի նահանգի բնակչուհի Աննա Ֆերմանովան։ Ինչպես նախորդ պատմության մեջ, այստեղ էլ շատ անբացատրելի ու տարօրինակ բաներ կան։ ԱՄՆ-ի արդարադատության նախարարության փաստաթղթերից երևում է, որ 24-ամյա Աննան ամերիկյան իրավապահ մարմինների տեսադաշտում հայտնվել է դեռ մարտին. Նյու Յորքի օդանավակայանում ուղեբեռի զննման ժամանակ աղջկա մոտ հայտնաբերվել և առգրավվել են բարձրտեխնոլոգիական նշանառու սարքեր, այդ թվում` նոր մշակում` գիշերային օպտիկական նշանոց։ Աղջկա հայտարարության համաձայն` սարքերը ձեռք է բերել ինտերնետի միջոցով և դրանք Մոսկվա էր տանելու ամուսնու համար, որը որսի սիրահար է։ Բոլոր սարքերը կտրականապես արգելված է դուրս բերել երկրից և վաճառել, իսկ դրանք ինտերնետով գնելու բացատրությունը և որպես «նվեր» տանելու հիմնավորումն առնվազն տարօրինակ են։ Սովորական մարդկանց համար անհասկանալի պատճառներով Ֆերմանովային բաց էին թողել, և նա թռել էր Մոսկվա։ Բայց ԱՄՆ վերադառնալուց անմիջապես հետո նրան ձերբակալել էին։ Եվ այստեղ նորից, ինչպես «տասնմեկ լրտեսների» գործում, նկատվում է հակատրամաբանական մի բան, որն առաջին հայացքից ակնհայտ է անգամ դետեկտիվների պարզ սիրահարների համար։ Ինչո՞ւ Աննային անմիջապես չէին ձերբակալել։ Ինչո՞ւ օդանավակայանում «ձախողվելուց» հետո նա վերադարձավ ԱՄՆ։ ՈՒրեմն կա՛մ նա հանգամանքների անմեղ զոհ է, կա՛մ էլ այս ամենն այլ պատճառներ է ունեցել և արդարացրել ռիսկը։ Շատ տարօրինակ են թվում նաև մամուլ թափանցած նրա կենսագրության փաստերը. լինելով ընդամենը դիմահարդար, նա կանոնավոր կերպով Մոսկվա է մեկնել անգլերեն դասավանդելու։ Ի՞նչ է, Ռուսաստանում ավելի որակյալ դասատու չկա՞ր։ Ծիծաղելի են թվում ռուսների այն հայտարարությունները, թե «երկրորդ Աննան» (հիշեցնենք` մինչ այդ ձերբակալվել էր Աննա Չապմանը) չի կարող ռուսական լրտես լինել, և նա Ռուսաստանի հետ կապված չէ. «Ծնվել է Լատվիայում և ԱՄՆ-ի քաղաքացի է»։ Բա ո՞ւր մնաց նրա «դասատու» լինելը և այն, որ նա կանոնավորապես այցելում է Ռուսաստան։ Ո՞Ւր մնաց նրա առեղծվածային «որսորդ ամուսինը» (Ֆերմանովայի ամուսնու քաղաքացիությունն ու զբաղմունքի տեսակը չեն նշվում), որի համար նախատեսված էին այդ «նվերները»։ Այսինքն, մենք վերստին վկա ենք դառնում Ռուսաստանի հետ կապված շատ տարօրինակ լրտեսական մի պատմության, որը, ինչպես նախորդը, բավականին շինծու է թվում։ Բայց այն բանից հետո, երբ Վլադիմիր Պուտինը նախորդ «անլեգալ լրտեսների» հետ երգեց ռուսական հատուկ ծառայությունների ոչ պաշտոնական հիմնը` «Ինչից է սկսվում հայրենիքը», անցած-գնացած օրերի կարոտով հայտարարեց, որ իրենց լավ աշխատանք ու «փայլուն» ապագա է սպասում, բոլոր կասկածները ցրվեցին։ Աննա Ֆերմանովան էլ, միգուցե, շուտով նման պատվի արժանանա։
Բայց այսօր այս մասին չէ, որ ուզում եմ պատմել։ Եթե թերթելու լինենք ինտերնետի բաց աղբյուրներն ու լրատվամիջոցները միայն, ապա ի հայտ կգա մի շատ տարօրինակ ու վտանգավոր օրինաչափություն։ Միայն վերջին մեկ-երկու ամսում, բացի ԱՄՆ-ից (այնտեղ «տասնմեկի» աղմուկ հանած ձերբակալության և վերջինի միջև եղել են էլի մի քանի, պակաս աղմկոտ ձերբակալություններ), ռուսական գործակալներ են բացահայտվել Վրաստանում, Չեխիայում, Էստոնիայում... Ի՞նչ է սա։ Հակահետախույզները զանգվածային կարգով սկսել են փայլե՞լ, թե՞, իրոք, ինչպես Պուտինն ասաց, «դավաճաններն» են մեղավոր, որոնք, հատուկ ծառայությունների օրենքով, «արժանի պատիժ կկրեն»։ (Ռուսական լրատվամիջոցների վարկածների համաձայն, ԱՄՆ-ի գործակալական ցանցի բացահայտման գործում «դավաճաններ» կարող են լինել կա՛մ ոմն ռուս բիզնեսմեն, Դմիտրի Մեդվեդևի համակուրսեցի, կա՛մ Կիպրոս ճողոպրած և առայժմ ոչ մի տեղ չբացահայտված Ռոբերտ Մետսոսը` խմբի «գանձապահը»։) Չհավակնելով վերին ճշմարտության, փորձենք պարզություն մտցնել այդ հարցում։
Ինչպես հայտնի է, ժամանակին Բորիս Ելցինը հրահանգել էր լիովին դադարեցնել հետախուզական գործունեությունն ընդդեմ Արևմուտքի։ Իսկ հիմա, այն բանից հետո, երբ հայտնի դարձավ, որ շատ գործակալներ հենց այդ տարիներին են սկսել աշխատել ԱՄՆ-ում, տպավորություն է ստեղծվում, թե Մոսկվայի քաղաքացիական ու զինվորական հետախուզության ղեկավարները նրան ականջ չեն դրել և, ըստ էության, շարունակել են աշխատել, հնարավոր է, իրենց գործունեությունը թաքցնելով անգամ պետության ղեկավարից (գուցե հենց այս հանգամանքով է բացատրվում նրանց թույլ պատրաստությունը)։ ՊԱԿ-ի հետախուզության փոխգնդապետ Վլադիմիր Պուտինի Կրեմլ գալուց հետո ռուսական հատուկ ծառայությունները հրաման ստացան ուժեղացնելու Արևմուտքի դեմ ուղղված գործունեությունը։ Այս ակտիվությունը, իհարկե, բոլոր հակահետախույզներն են նկատել։ Ամերիկացիներն անգամ պնդում են, թե ԱՄՆ-ի տարածքում ռուսական հատուկ ծառայությունների ակտիվությունն այսօր ավելի մեծ է, քան սառը պատերազմի ամենալարված տարիներին։
Բացի սովորական դարձած «տեխնիկական լրտեսությունից», որը խորհրդային հետախույզների հիմնական, եթե ոչ միակ խնդիրն էր, զանգվածային կարգով երևան եկան «ազդեցության գործակալներ», որոնք ձգտում են ազդեցություն գործել փորձագետների, քաղաքական գործիչների, պատգամավորների, լրագրողների վրա, և որոնց պարտականությունն է արևմտյան հանրության շրջանում ու կառույցներում առաջ մղել ռուսական ամենատարբեր շահերը։ Ի դեպ, համընդգրկուն հաղորդուղիների ներկա ժամանակաշրջանում, մասնագետների հավաստիացումներով, տեղեկատվության մոտ 90 տոկոսը մատչելի է նաև առանց հատուկ ծառայությունների մասնակցության, սակայն մնացած 10 տոկոսը կարելի է ստանալ միայն հատուկ ծառայությունների միջոցով։ Ակնհայտ է, որ հետախույզի մասնագիտությունը դեռևս օրախնդիր է, պատվավոր և համարվում է ամենաբարձրակարգ մասնագիտություններից մեկը, որն առանձնահատուկ տվյալներ է պահանջում։ Իսկ լրտեսի բացահայտումը, վերադարձը երկիր ու նրա վերաինտեգրումը միշտ ուղեկցվել են «յուրայինների» գաղտնի հանդիսություններով, մասնավորապես, որպեսզի հեշտացվի հետախույզի մուտքը պաշտոնական հիերարխիա, որպեսզի բոլորն իմանան, որ նա հարգանքի է արժանի։ Դա տեղի է ունենում բոլոր երկրներում և բոլոր հետախուզություններում։ Սակայն հիմա մենք ականատես ենք լինում Ռուսաստանի ամենաազդեցիկ մարդու, ընդ որում` հատուկ ծառայությունների ավանդույթներին ամենից մոտ կանգնած մարդու մակարդակով անհասկանալի ու անբացատրելի «հրապարակայնության»։ Դա զարմացնում է անգամ Պուտինի հանդեպ բարեհաճ վետերաններին, «սա ինչ-որ նոր բան է», ասում են նրանք և հանգստացնում ռուսներին. «սա ցույց է տալիս արտաքին հետախուզության ծառայության դերի նկատմամբ հարգանքի նոր աստիճան»։ Սակայն անգամ նրանք չեն կարող բացատրել ու արդարացնել այն, ինչ տեղի է ունեցել և տեղի է ունենում։ Այսպես, սառը պատերազմի ժամանակների փառաբանված լրտես Միխայիլ Լյուբիմովը «հետաքրքիր աշխատանքի» և «փայլուն կյանքի» առիթով զգուշորեն նկատում է, որ «նրանցից մի քանիսը պարզապես շատ խիստ են վարկաբեկել իրենց», որ նրանք տեղ չունեն նախկին մասնագիտության մեջ, «դրա համար էլ նրանց աշխատանք կառաջարկեն պետական բանկերում կամ պետության կողմից վերահսկվող մասնավոր ընկերություններում»։ Շատ հետաքրքիր դիտողություն է, հատկապես եթե հաշվի առնենք, որ շատ փորձագետներ ու լրատվամիջոցներ ենթադրում են, որ լրտեսների գլխավոր նպատակն է եղել միայն «օվկիանոսի մյուս ափին ի հայտ բերել ռուսական վերնախավի, այդ թվում` ԱԴԾ-ի վերնախավի միլիոնները» (նշվում է, որ լրտեսներից առաջ դրանով զբաղվել է «ռուսական մաֆիան», մասնավորապես, այնպիսի անհատականություն, ինչպիսին հանգուցյալ Վյաչեսլավ Իվանկովն էր` «Յապոնչիկը»)։
Պուտինի գովեստի խոսքերը Չապմանի ու նրա գործընկերների հասցեին անակնկալ էին նաև ՊԱԿ-ի նախկին գնդապետ Օլեգ Նեչիպորենկոյի համար, որին բացահայտեցին 1971-ին` մեղադրելով Մեքսիկայում ձախ արմատականներին աջակցելու մեջ։ Նեչիպորենկոյի ասելով, այն հետախույզները, որոնց հետ աշխատել է, շատ ավելի խոշոր տրամաչափի մարդիկ էին, քան բացահայտված գործակալները, իսկ նրանց թույլ տված սխալները, որոնց վրա նրանց բռնեց ՀԴԲ-ն, պարզապես նվաստացուցիչ են։ Թերևս, ամենահայտնի օրինակը եղավ այն, որ Չապմանը բջջային հեռախոսը գրանցել էր ուրիշի ռուսական անունով և «Կեղծ փողոց, 99» հասցեով, իսկ հետո դրամարկղային անդորրագիրը նետել էր փողոցի աղբարկղ, որտեղից էլ այն հանել էին ՀԴԲ-ի գործակալները։ Խիստ զարմանալի է նաև լրտեսների հակումը ինտերնետի սոցիալական ցանցերի նկատմամբ, վետերաններն անգամ դառը կատակում են, թե այդ ցանցում անձնական էջի առկայությունը կամ անձնական լուսանկարների տեղադրումը դարձել է «նույնպիսի պարտադիր պայման, ինչպիսին առաջ ԽՄԿԿ-ին անդամությունն էր»։ Հապա նրանց «ռուսական առոգանությունը»` ոչ ռուսական անունների պարագայում (Խրուշչովի թոռնուհին գրում է, որ հենց այդ փաստն է իրեն ծայրաստիճան զարմացրել ու զգոնացրել անլեգալներից մեկի հետ շփվելիս)։
Գնահատականներում է՛լ ավելի կտրական է ԳՀՎ-ի նախկին հետախույզ Վիկտոր Սուվորովը, որը ավելի քան 30 տարի ապրում է Մեծ Բրիտանիայում, ամենաընթերցվող և ամենաճանաչված ռազմական պատմաբանն է նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքում։ Նա հայտարարում է. «Բանն այն չէ, որ ռուս հետախույզներին մատնել է մի ինչ-որ «անկարգ տղա»։ Գլխավոր պատճառը Ռուսաստանի Դաշնությունում հետախուզական գործունեության լիակատար անկումն է։ Այդ արտաքին հետախուզությունը լրիվ փտել է։ Վայրենի սխալներ են թույլ տրվել։ Ինչպե՞ս է այդ ամենը տեղի ունեցել ԳՀՎ-ում։ Պատրաստվել են սովորական քողարկված հետախույզներ։ Ես էլ եմ քողարկված եղել։ Քողարկված հետախույզները մեծամասնություն են, բացի դրանից, կա վերնախավ, որն աշխատում է խոր գաղտնիության պայմաններում։ Դրանք, այսպես կոչված, «անլեգալ հետախույզներն» են։ Հստակ մի կանոն կա։ Անլեգալ հետախույզներն աշխատում են երկու-երեք հոգով։ Հենց որ նրանց թիվը հասնում է չորսի, խումբը բաժանվում է երկու մասի և աշխատում են այնպես անել, որ նրանց միջև կապը խզվի։ Իսկ այստեղ հանկարծ հայտնաբերվում է «անլեգալ» տասը մարդ, որոնք միմյանց ճանաչում են։ Սա պրոֆեսիոնալիզմի լիակատար բացակայություն է։ Այնուհետև անլեգալ հետախույզները չպետք է որևէ շփում ունենան երկրի պաշտոնական ներկայացուցչությունների հետ։ Ո՛չ դեսպանությունների, ո՛չ հյուպատոսությունների, ո՛չ էլ անգամ ազգային ավիաընկերությունների հետ անլեգալները շփումների մեջ չեն մտնում։ Իսկ այստեղ այս տղաները միմյանց ճանաչում են, դեսպանատուն են գնում, իրենց լուսանկարներն ինտերնետում են տեղադրում։ «Այդ տղաներն այնտեղ պարզապես անելիք չունեին, նրանք լուրեր ու բամբասանքներ էին հավաքում, բայց չէ՞ որ այդ բոլոր բամբասանքները կարելի էր հավաքել նաև Մոսկվայում, տանը նստած և ինտերնետում աշխատելով»։ Այնուհետև Սուվորովը եզրափակում է. «Միանգամայն ակնհայտ է, որ նրանք ոչ մի պատրաստություն չեն անցել, որ նրանք ինչ-որ պաշտոնյաների երեխաներ են, որոնց արտասահման են ուղարկել գաղտնի, քողարկված։ Իսկ քողարկումը հետևյալն է. դուք հաջողակ բիզնեսմեններ կլինեք։ Իսկ փողը որտեղի՞ց։ Ռուսաստանի բյուջեից կամ «Գազպրոմ»-ից, ահա այդպես էլ նրանք այնտեղ տասը տարի նստած են եղել... Դա վայրենություն է։ Դա լիակատար հրեշավոր անկում է։ Դրանք խեղկատակներ են, ծաղրածուներ, մարդիկ, որոնք ոչ մի տեղ և երբեք ուսում չեն առել, դա պետության լիակատար կործանում է»։
Վերջերս ռուսական լրատվամիջոցներում հաղորդումներ են երևում այն մասին, որ արտաքին հետախուզության ծառայությունը նորից միանալու է Անվտանգության դաշնային ծառայությանը` գլխավոր վարչության իրավունքներով։ Սա կշտկի՞ իրավիճակը։ Դժվար է ասել։
Սոնա ՍԻՄՈՆՅԱՆ
|
|
30/07/2010 |
ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍԻ ԴԵՐԸ ԱՄՆ-Ի ՆԱՎԹԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ |
Տարիներ ի վեր ԱՄՆ-ն ու նրա գործընկերները, նախ և առաջ Մեծ Բրիտանիան, Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում հետևողականորեն ստեղծել են կայունության և անվտանգության վարկանիշ։ ԱՄՆ-ին անհրաժեշտ էր տարածաշրջանային կայունություն` նավթի ու գազի փոխադրման նախագծերի հաջող իրականացման նպատակով։ Այս կապակցությամբ, քանի դեռ ընթանում էր տարածաշրջանային գլխավոր նախագծի` Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի կառուցումը, ԱՄՆ-ը խստորեն հետևում էր զինված ընդհարումները նվազագույնի հասցնելու, պատերազմական գործողությունների վերսկսում թույլ չտալու սկզբունքին։ Այդ խնդիրներն ԱՄՆ-ի համար առաջնահերթ են մնում նաև նախագծի ավարտից հետո, բայց, միաժամանակ, տեղի է ունենում տարածաշրջանի հանդեպ ԱՄՆ-ի մոտեցումների որոշ փոփոխություն, որը կապված է նավթամուղների կառուցման ավարտի և տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության մեջ դրսևորվող ռիսկերի դեմ ուղղված ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հետ։ Տեղի է ունենում անվտանգության ապահովման խնդիրների, սպառնալիքների ու վտանգների էության փոփոխություն։ Տեղային անվտանգության ժամանակակից տեխնիկական միջոցներն ու համակարգերը թույլ են տալիս առանց առանձնակի դժվարությունների ապահովել էներգահաղորդակցման պաշտպանությունը, եթե տարածաշրջանում մարտական գործողություններ տեղի չեն ունենում։ Դրա հետ մեկտեղ, ոչ միայն նավթամուղի կառուցման ավարտը, այլև ԱՄՆ-ի նոր քաղաքականությունը հանգեցրին Հարավային Կովկասում քաղաքական իրավիճակի փոփոխման։
ԱՄՆ-ը շարունակում է կտրականապես ժխտել Հարավային Կովկասի հակամարտությունների օջախներում ընդգրկուն ռազմական գործողություններ վերսկսելու հնարավորությունը։ Թեև այդ սպառնալիքները հաշվի առնվում են, սակայն դրանց հետ կապված վտանգները հաջողությամբ մարվում են այն համապարփակ տպավորության համատեքստում, որ առաջացնում է Բաքու-Սուպսա և Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղների աշխատանքը։ Բայց իրավիճակը Հարավային Կովկասում շարունակում է մնալ ոչ այնքան կայուն։ Մի շարք, կանխավ ոչ իրատեսական նախաձեռնություններից հետո, որ մշակել են բրիտանացիները, ղարաբաղյան խնդրի հետ կապված իրավիճակը քիչ թե շատ կայունացել է։ Ադրբեջանը դարձել է այդ նավթային նախագծերի պատանդ և միջազգային ասպարեզում կորցրել վերջին քաղաքական ռեսուրսները։ Հայաստանը, վարելով ծայրաստիճան անարդյունավետ քաղաքականություն, այդուամենայնիվ, կարողացել է պահպանել իր դիրքերը։ Աշխարհաքաղաքական առանձնահատկությունների պատճառով ղարաբաղյան խնդիրը չի դիտվում որպես լուրջ սպառնալիք նավթամուղների համար։ Փոքր-ինչ շատ` սպառնալիքի ավելի մեծ հնարավորություն բխում է վրացական հարցից` կապված Ռուսաստանի քաղաքականության հետ։ Վրաստանը թույլ, վատ կազմակերպված պետություն է, ընդունակ չէ լուծելու Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի նկատմամբ իր հսկողությունը վերականգնելու խնդիրը, կորցրել է այդ հարցում ԱՄՆ-ի և արևմտյան ընկերակցության գործուն օգնության հույսերը, այդ ուղղությամբ ձեռնարկում է ԱՄՆ-ից «կիսաինքնավար» գործողություններ։ Վրաստանը սուր ազգային ճգնաժամ է ապրում, դառնում է ավելի ու ավելի անկառավարելի։ ԱՄՆ-ը ձգտում է Վրաստանի հանդեպ վարել արտաքին քաղաքականության մեջ արմատականության սահմանափակման մանևրային քաղաքականություն և միաժամանակ օգտագործել նրա փորձերը` ուժային եղանակներով լուծելու, այսպես կոչված, տարածքային ամբողջականության խնդիրը։ Վրացական ղեկավարության այդ քաղաքականությունը մինչև հիմա միանգամայն ձեռնտու էր ԱՄՆ-ին, բայց այժմ այդ վիճակը չի կարող համապատասխանել նավթամուղի անվտանգության պահանջներին։ ԱՄՆ-ը պետք է միջազգային ընկերակցությանը ցույց տա, որ Հարավային Կովկասն ամեն պարագայում մնում է կայուն տարածաշրջան, և դա պետք է դրական դեր խաղա նավթի գների ձևավորման գործում։ ԱՄՆ-ը նպաստում է, այսպես կոչված, կասպյան գվարդիայի և ՎՈՒԱՄ-ի գումարտակի ստեղծմանը, որոնք կոչված են ապահովելու նավթի արդյունահանումը, պահպանումն ու փոխադրումը։ Բայց միջազգային ընկերակցությունը և համաշխարհային նավթաշուկան, տեղյակ լինելով Հարավային Կովկասում տիրող իրավիճակին, չպետք է բավարարվեն միայն տարածաշրջանի երկրների ուժերով։ Համաշխարհային նավթաշուկան կառավարելու համար տարածաշրջանում պահանջվում են անվտանգության ավելի համոզիչ գործոններ։ Այս կապակցությամբ, ԱՄՆ-ը, անկախ նախկին որոշումներից, պետք է Հարավային Կովկասում հաստատի իր ռազմական ներկայությունը, թեկուզև` խորհրդանշական։ Այդ խնդիրը պետք է լուծվի Սև ծովի ավազանում ՆԱՏՕ-ի ռազմական ներկայության հետ սերտ համակցությամբ։ Փորձագիտական առկա տեղեկությունների համաձայն, ԱՄՆ-ն ավելի շուտ ծրագրում է Հարավային Կովկասում իր ռազմական ներկայությունը սահմանափակել մի քանի գումարտակով։
ԱՄՆ-ի այդ խնդիրը կարիք ունի հիմնավորման, առավել ևս, որ ամերիկացիները կարող են շահագրգռված լինել Հարավային Կովկասում իրենց ռազմական ներկայության սահմանակարգայնացման ապահովմամբ։ Առավել տրամաբանական կլիներ ապահովել ամերիկյան ռազմական ներկայությունը կամ ՆԱՏՕ-ի պետությունների հավաքական ռազմական ներկայությունը Վրաստանում` որպես խաղաղարար ուժեր Աբխազիայում և Հարավային Օսիայում։ Վրաստանից ռուսական ռազմաբազաների դուրսբերումը հնարավորություն է տալիս երկրում անարգել տեղաբաշխել ԱՄՆ-ի բանակի այլ նշանակության զորամասեր։ Այս կապակցությամբ ուշագրավ է ԱՄՆ-ի շահագրգռությունը Հարավային Վրաստանի Ախալցխա քաղաքում ծովային հետևակի գումարտակ տեղակայելու նկատմամբ։ Այդ խնդիրների իրագործումը պահանջում է որոշակի քաղաքական լարվածություն։ ԱՄՆ-ը վարել է մի քաղաքականություն, որը ստեղծված իրավիճակի համար մեծ պատասխանատվություն չի ենթադրել, թեև նա ակտիվորեն միջամտել է իրադարձությունների ընթացքին։ Այդ խնդիրների կապակցությամբ կարելի է մեծ հավաստիությամբ ենթադրել, որ 2008 թ. Հարավային Օսիայում տեղի ունեցած իրադարձություններից հետո ԱՄՆ-ին հաջողվեց ուրվագծել այն լարվածության շրջանակներն ու մակարդակը, որոնք թույլատրելի են Ռուսաստանի հետ Վրաստանի հարաբերություններում։
ԱՄՆ-ը հայտարարում է, որ Վրաստանն իրավունք ունի կիրառելու ուժային լուծումներ` հակամարտության կողմերի միջև եղած պայմանավորվածություններին համապատասխան, որտեղ Ռուսաստանը, փաստորեն, հանդես է գալիս որպես անվտանգության երաշխավոր։ Հարկ է նշել, որ վրացական հանրությունը շատ անհանգստացած է երկրի ղեկավարության այդ նոր մոտեցումների պատճառով։ Վրաստանի քաղաքական դասի ներկայացուցիչները հիանալի են պատկերացնում, որ Վրաստանը, իր ներկա վիճակով, ընդունակ չէ վարելու նման քաղաքականություն, որը ենթադրում է լարվածության սրման վտանգավոր և թանկ նստող գործողություններ, որոնք, սակայն, ոչ մի խնդիր չեն լուծելու։ Մի շարք քաղաքական կուսակցություններ, այդ թվում` խորհրդարանական, անհաշտ դիրք են գրավել Վրաստանի ղեկավարության այդ քաղաքականության նկատմամբ։ Վրաստանի լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ Շալվա Նաթելաշվիլու` Վաշինգտոնում արտահայտած կարծիքը բառացիորեն շոկ է առաջացրել Կոնգրեսի անդամների և ԱՄՆ-ի վարչակազմի կառույցներում ինտեգրված հետազոտական ծրագրերի ղեկավարների շրջանում։ Եվրասիական «Ժողովրդավարության ազգային ինստիտուտի» տնօրեն Նելսոն Լեդսկու խոսքերով. «եթե այս ամենը համապատասխանում է իրականությանը, ապա մենք ճակատագրական սխալ ենք թույլ տալիս Վրաստանում»։ ՈՒշադրության առնենք, որ Նելսոն Լեդսկին Եվրասիայում ամերիկյան նվաճողականության գաղափարախոսներից մեկն է։ Նույնանման միտք է արտահայտել ամերիկացի նշանավոր լոբբիստ, մինչև վերջերս ԱՄՆ-ի Սենատում հանրապետական արտաքին քաղաքական կոմիտեի ղեկավար Ջիմ Ջատրասը։ «Նոր Ամերիկա» հիմնադրամի առաջատար վերլուծաբան Անատոլ Լիևենը «Նոր աջեր» կուսակցության առաջնորդ Դավիթ Գամկրելիձեին այն կարծիքն է հայտնել, թե ԱՄՆ-ի վարչակազմում վաղուց արդեն քննարկվում է Վրաստանի ներքաղաքական իրավիճակը, և այն համարվում է օրհասական, իսկ Մ. Սաակաշվիլու քաղաքական ճակատագիրը դառնում է անորոշ, սակայն կան բարձրաստիճան պաշտոնյաներ ինչպես պետդեպարտամենտում, այնպես էլ ԿՀՎ-ում ու Պենտագոնում, որոնք Վրաստանը համարում են հարմար հենադաշտ ԱՄՆ-ի եվրասիական քաղաքականության իրականացման համար` նկատի ունենալով մշտական լարվածության ու հակամարտության պահպանումը։ Էներգետիկայի հարցերի առաջատար հետազոտող, ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի էներգետիկ ծրագրի տնօրեն Ռոբերտ Իբելը կենտրոնում կազմակերպված սեմինարում ենթադրություն է արել, թե ապահովելով կասպյան նավթի փոխադրումն արևմտյան ուղղությամբ, արևմտյան ընկերակցությունը կարող է բախվել այն բանին, որ կասպյան նավթի փոխադրման այդ համակարգը դառնա ոչ միայն նավթի գների, այլև ամբողջ էներգետիկ հաշվեկշռի հետ կապված իրավիճակի չարաշահման գործիք։ Մեր բարեկամներից մեկի այն հարցին, թե «արդյո՞ք պարոն Ռ. Իբելը չարաշահողների դերում նկատի ունի ԱՄՆ-ի վարչակազմը», փորձագետը պատասխանել է, թե «այդ դերում կարող է հանդես գալ ցանկացած ոք, ներառյալ ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի որոշակի շրջանակներ, ինչպես նաև Ռուսաստանը։ Իր արտահայտություններում սովորաբար զգուշավոր Ռ. Իբելը կարծիք է հայտնել, թե «Վրաստանը դատապարտված է մնալու որպես ամեն կարգի ձեռնածությունների ասպարեզ, և եթե ԱՄՆ-ի վարչակազմում ցանկություն լիներ կայունություն ապահովել Վրաստանում, ապա դա հեշտորեն ձեռք կբերվեր»։ Կովկասի խնդիրների նշանավոր մասնագետ, Լոնդոնի քաղաքականության ու տնտեսության դպրոցի պրոֆեսոր Ռոյ Ալիսոնի կարծիքով, «Հարավային Կովկասում առկա անվտանգության մակարդակը բավական է նավթային նախագծեր իրականացնելու համար, ընդ որում, կարիք չկա լրացուցիչ ջանքեր ու միջոցներ ներդնել անվտանգության մակարդակը բարձրացնելու համար»։ «Բրիտիշ պետրոլիում» ընկերության վերլուծական խորհրդի ղեկավար Ջոն Հերսոնի կարծիքով` «Աշխարհում ստեղծված էներգետիկ և քաղաքական իրավիճակում, Հարավային Կովկասում նավթի փոխադրման գործում լուրջ խափանումների համար պետք է հասնել ռիսկերի շատ բարձր չափերի, որոնք սպասելի չեն։ Ռիսկերի ներկա մակարդակը թեև հեռու է զրոյականից, բայց տվյալ նախագծերի համընդհանուր արդյունավետությունը տեսանելի ապագայում հեշտորեն ծածկում է այդ ռիսկերը»։ Որքան էլ տարօրինակ լինի, նման իրավիճակ պե՛տք էր ստեղծել, և Վրաստանի քաղաքական ղեկավարության ու զինվորական հրամանատարության հավակնությունները լավագույնս են նպաստում այդ խնդիրներին։
Վրաստանում բավական զգալի են այն փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունեցել Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի կառուցումն ավարտելուց և շահագործումն սկսելուց հետո։ Եթե այսօր Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհանը նավթի գների նվազեցմանն է նպաստում, ապա ապագայում այն կարող է գների կայունացման կամ բարձրացման դեր կատարել։ Անտարակույս, վրաց-ռուսական հարաբերություններում ձևավորվող նոր իրավիճակի պայմաններում ԱՄՆ-ը ձգտում է լիովին վերահսկել այն` նավթամուղի անվտանգության ապահովման նկատառումով, ընդ որում, բացառելով Ռուսաստանի կողմից նման ձեռնածությունների հնարավորությունը, առավել ևս, որ Ռուսաստանը շահագրգռված է նավթի բարձր գների պահպանմամբ։ Խաղային այդ իրավիճակը հետագա ծավալման կարիք ունի։ Այն սերտորեն շաղկապված է թե՛ Ադրբեջանում, թե՛ Հայաստանում տիրող իրավիճակի հետ, բայց այդ քաղաքականության իրականացման դաշտն առայժմ Վրաստանն է։ 2008-ի օգոստոսին հանգուցալուծում տեղի ունեցավ, և Վրաստանը ներքաշվեց վտանգավոր ռազմական արկածախնդրության մեջ, ինչը հանգեցրեց այդ պետության տրոհմանը, ԱՄՆ-ի համար «գլխացավի» ավելորդ գործոնների թոթափմանը, և, միաժամանակ, նա նոր ու շատ ուժեղ փաստարկներ ստացավ Սևծովյան ավազանում ռազմական ներկայություն ունենալու գործում։ Դա ամենաարմատական պատասխանը դարձավ այն մարտահրավերների, որոնք բխում են տարբեր սպառնալիքներից ու ռիսկերի մեծացումից` ԱՄՆ-ի շահերի տեսակետից։ Դրա հետ մեկտեղ, ԱՄՆ-ի ներկա քաղաքականությունը, որի կիզակետը Աֆղանստանի խնդրի լուծումն է, անգամ ի վնաս Իրաքի հանդեպ ուշադրության, ավելի զուսպ է, չափավոր և ենթադրում է Հարավային Կովկասի դերի նվազում ամերիկյան ռազմավարության մեջ։ Չնայած ԱՄՆ-ն այդպես էլ չհասավ այն բանին, որ «իրաքյան մեծ նավթը» դուրս գար համաշխարհային շուկաներ, նրա գլխավոր նախագիծը Կովկասում` Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհանը, լինելով այնքան քաղաքականացված, այժմ չի դիտվում որպես նրա քաղաքականության նշանակալի «գործիքակազմ»։ Ցածր շահութաբերության և համաշխարհային նավթաբիզնեսում ունեցած դերի անորոշության կողքին այդ նավթամուղը ժամանակի ընթացքում ձեռք է բերել միանգամայն վնասաբեր աշխարհատնտեսական նշանակություն այն կապակցությամբ, որ անցնում է Թուրքիայի տարածքով։ Այն, ինչ կապված է թուրքական երթուղիների հետ, ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում դիտվում է որպես անընդունելի` անվտանգության տեսակետից։
Իգոր ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
|
|
30/07/2010 |
ՈՒՄ Է ՁԵՌՆՏՈՒ «ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԵՏՔԸ» |
«Դոն» մանկական ճամբարում տեղի ունեցած ծեծկռտուքի աղմկոտ պատմությունը, որը վերջին օրերին չի իջնում ռուսական լրատվամիջոցների ու բլոգների էջերից, և որը կարող է պատճառ դառնալ ռուսների ու չեչենների հարաբերությունների նոր սրման, անսպասելիորեն սկսել է շատ կասկածելի գծեր ձեռք բերել։ Չեչեն մարզիկների ծեծուջարդի մասին առաջին հաղորդումներում ասվում էր, թե այն բանից հետո, երբ ճամբարում մի քանի ժամ անընդհատ բախումները շարունակվում էին, «երեկոյան ժամը 11-ին ճամբար են ներխուժել մոտ 50 տեղացի ռուսներ, հայեր, հույներ»։ Մի քանի օր անց ռուսական որոշ լրատվամիջոցների և գործակալությունների հաղորդագրություններում շատ առեղծվածային կերպով այդ նախադասության «ռուսներ» և «հույներ» բառերը չքացել են և մնացել է միայն հետևյալ միտքը. «Այստեղ մի անկառավարելի վիճակ էր ստեղծվել։ Ճամբարի տարածք է ներխուժել մոտ 50 հայ»։ Խմբագրվել է նաև ամբողջ դեպքի վարկածը։ Հիմա նոր շարադրանքով այն հնչում է այսպես. «Ես ստիպված էի նրանց ներս թողնել, քանի որ նրանք սպառնում էին, թե կսպանեն ինձ, եթե դարպասը չբացեմ»,- հուզված ձայնով զեկուցել է պահպանության աշխատակից Անդրեյը։ Դրանից հետո, իբր, ամբողջ դեպքի համար մեղավոր համարվող ճամբարի տնօրեն Միխայիլ ՈՒսոլցևը «հրահանգել է, որ պահպանության աշխատակիցը շտապ սեղմի տագնապի, այսինքն, միլիցիայի ջոկատ կանչելու կոճակը, իսկ ինքը երեխաներին թողել է հիվանդանոցում և վերադարձել ճամբար»։
«Երբ տեղ հասա, ամբոխն արդեն մոլեգնում էր ճամբարում, ջարդուփշուր էր անում պատուհանները, տաղավարները... Ովքե՞ր են նրանք, որտեղի՞ց` չգիտեմ։ Ես վազում եմ նրանց հետևից ու կանչում. «Տղանե՛ր, կա՛նգ առեք, եկեք խոսենք», բայց անօգուտ։ Այստեղ, չգիտեմ որտեղից, հայտնվեց տեղի մեր պատգամավորը` ազգությամբ հայ։ Ես վազում եմ նրա մոտ, խնդրում, թե դու հայերեն ասա, որ նրանք դադարեցնեն այս այլանդակությունը։ Եվ ստացվեց այնպես, որ ես հայտնվեցի ամբոխի առջև։ Չեչենները կարծում էին, թե ես եմ նրանց առաջնորդում։ Դա այդպես չէ։ Ընդհակառակը, հայերից մեկն ինձ արմունկով հրեց, իբր` մի խանգարիր։ Մինչև հիմա այտս ուռած է»։ Ահա ամբողջ տեղի ունեցածի այսպիսի նոր վարկած` ճամբարի աշխատողների կողմից չեչեն երեխաների հերոսական պաշտպանություն «հայ ջարդարարներից»։ Ինչպես գրում է «Կոմսոմոլսկայա պրավդան», «Դոն» առողջարարական համալիրի տնօրենը «երրորդ օրն է», հեռախոսով սպառնալիքներ է ստանում չեչեններից։ Եթե նոր «հայկական հետքի» պատճառը միայն իր և մերձավորների կյանքի համար նրա վախն է, ապա դա չարիքի մի կողմն է և, հնարավոր է, ոչ ամենաահավորը։ Այլ բան է, որ թե՛ բուն Չեչնիայում, թե՛ Ռուսաստանի սահմաններից դուրս այդ պատմությունը դառնում է առանձնակի ուսումնասիրության և առանձնակի արձագանքների առարկա։ Եվ այստեղ «սլաքի փոխադրումը» տեղացի «ռուսներ, հայեր, հույներ» արտահայտությունից միայն հայերի վրա ոմանց համար դրությունից դուրս գալու շատ գայթակղիչ միջոց կթվա։
Սոնա ՍԻՄՈՆՅԱՆ
|
|
|
էջ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 |
