Թեև Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում ֆուտբոլի աշխարհի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ փուլի հանդիպումների եռուն շրջանն է, և ողջ աշխարհի մարզասերները, ամեն ինչ մոռացած, հետևում են խաղերին, այդուհանդերձ, Հայաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիայի նախագահ, Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար ՀՐԱՉՅԱ ՌՈՍՏՈՄՅԱՆԸ վստահ է, որ մեր մարզասերներին նոր «պրոդուկտ» առաջարկելը հաջողությամբ կպսակվի, և նրանք հետաքրքրվելու նոր առիթ կունենան: Հունիսի 28-ից հուլիսի 3-ը Երևանի «Միկա» մարզասրահում կազմակերպվելու են Եվրոպայի բասկետբոլի կանանց առաջնության C դիվիզիոնի երկու խմբերի մրցաշարեր: 
Վստահություն կա, որ ստուգատեսը կգրավի մարզասերներին, և դրանք չեն անցկացվի կիսադատարկ դահլիճում: Ընդ որում, մուտքն ազատ է լինելու, և խաղերին ներկա կարող են լինել բոլոր ցանկացողները: Իրականում շատ բան պայմանավորված կլինի նրանով, թե ինչպես կխաղա Հայաստանի հավաքականը: Ստուգատեսին պետք է մասնակցեր 8 թիմ, սակայն Ադրբեջանի ներկայացուցիչները պատվիրակներ չեն ուղարկել Հայաստան: Ժամանակին նրանք ցինիկ հայտարարություն էին արել, ասելով, թե տղամարդկանց հավաքականը կարող էր Երևան գալ, բայց մարզուհիներին չեն կարող այդպիսի բան թույլ տալ: Եվ ահա, ադրբեջանցիների բացակայության պատճառով B խմբում հայտնվել են Շոտլանդիայի, Մալթայի, ՈՒելսի հավաքականները, իսկ մերոնց վիճակահանությամբ բաժին են ընկել երեք ուժեղ մրցակիցներ. A խմբում նրանք մրցելու են Ջիբրալթարի (հունիսի 28-ին), Մոլդովայի (հունիսի 29-ին), Անդորրայի (հունիսի 30-ին) հավաքականների հետ: Եվ քանի որ կազմակերպիչները մեծ ծախսեր են կատարելու, ինքնին առաջադրանքը պարզ է. մերոնք պետք է փորձեն իրավունք նվաճել հաջորդ տարի այս ստուգատեսի B դիվիզիոնում հանդես գալու համար: Թվում է` ամեն բան պարզից էլ պարզ է, սակայն ինքնին հարց կարող է առաջանալ, թե որքան է իրատեսական այդ առաջադրանքը: Բանն այն է, որ մինչև վերջերս բասկետբոլիստուհիների Հայաստանի հավաքական, որպես այդպիսին, գոյություն չի ունեցել: Ճիշտ է, Երևանի «Հատիս» նորաստեղծ կանանց թիմը նախորդ մրցաշրջանում Եվրալիգայում ունեցած իր մրցելույթներով ուրախացրել էր մարզասերներին, սակայն այն իր մեկնարկային կազմում գործնականում հայ խաղացող չուներ: Այսինքն, «Հատիսի» կազմում հիմնականում հանդես էին գալիս արտասահմանից հրավիրված պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստուհիներ, իսկ այս պարագայում ազգային հավաքականը կարող են համալրել միայն Հայաստանի քաղաքացիները: Խնդիրը բարդանում է նրանով, որ մեր երկրի առաջնությանը մասնակցում են սակավաթիվ թիմեր, և դրանցում ընդգրկված խաղացողների պատրաստականության մակարդակը, մեղմ ասած, բարձր չէ: Այսինքն, ընտրության հնարավորություն գրեթե չկա: Ընդ որում, առաջնությունն էլ ներկայումս ընդհատվել է, ու թեև կազմակերպիչներն ասում են, որ դա արվել է Եվրոպայի առաջնությանը լավ նախապատրաստվելու համար, սակայն նախկինում էլ եղել են դեպքեր, երբ ազգային առաջնության խաղերն անկանոն են անցկացվել կամ էլ ընդհանրապես չեն կայացել: Այդ է պատճառը, որ կասկածներ կան, թե Հայաստանի հավաքականի բասկետբոլիստուհիները պատվով կարող են դուրս գալ այս փորձությունից: Այնուամենայնիվ, Ռոստոմյանը վստահություն հայտնեց, որ ամեն բան լավ է լինելու:
Բասկետբոլի Հայաստանի հավաքականի մարզական տնօրեն կամ, ինչպես ընդունված է ասել, թիմի մենեջեր, ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության վարչության պետ Եղիշ Դավթյանն էլ տեղեկացրեց, որ թիմի մի խումբ բասկետբոլիստուհիներ ժամանակին դիմել են Հայաստանի քաղաքացիություն ստանալու խնդրանքով, և այդ հարցը կարգավորվել է: Եվրոպայի բասկետբոլի ֆեդերացիան թույլատրում է, որ օտարերկրացի մեկ խաղացող ուժեղացնի ազգային հավաքականի կազմը, և «Հատիսի» սևամորթ բասկետբոլիստուհի Ամանդա Ջեքսոնն անարգել հայտնվել է Հայաստանի հավաքականում: Ի դեպ, հավաքականը մարզելու է Թբիլիսում բնակվող «Հատիսի» գլխավոր մարզիչ Գիա Ղազանչյանը։ Հայաստանի հավաքականում խաղալու համար ԱՄՆ-ից ժամանել են Քրիստինե Քեփենիկյանն ու Արփինե Ամիրխանյանը: Հավաքականի մարզազգեստը կկրեն նաև արտասահմանյան տարբեր թիմերում խաղալու փորձ ունեցող Հասմիկ Մամիկոնյանն ու Իրինա Գրիգորյանը: Նախապես որոշվել էր, որ Հայաստանի ազգային հավաքականին կարող են օգտակար լինել նաև Զարուհի Ալեքսանյանն ու Հռիփսիմե Ադամյանը։ Սակայն Զարուհին պատրաստվում է մայր դառնալ, իսկ Հռիփսիմեն վնասվածք ստանալուց հետո վիրահատվել է և 6 ամիս պետք է ապաքինվի: Հավաքականը մայրաքաղաքի «Միկա» ակումբի դահլիճում այս ամսվա սկզբից է սկսել պարապմունքները: Դժվար չէ հասկանալ, որ հավաքականը նոր է ձևավորվում, բացի այդ, խաղացողները միջազգային հանդիպումների փորձ չունեն: Այս բացը լրացնելու համար բասկետբոլիստուհիները երկու խաղ են անցկացրել տղամարդկանց «Հատիս» թիմի և «Պոլիտեխնիկ» ակումբի հետ: Որ Եվրոպայի առաջնության մրցաշարին նախապատրաստվող հավաքականին դա բավարար կլինի հաջողության հասնելու համար, խիստ կասկածելի է, առավել ևս, եթե հայտնի չէ, թե մրցակիցներն ինչ ներուժ ունեն: Հայաստանի կանանց հավաքականի մարզիչ Ղազանչյանն անկեղծորեն խոստովանեց, որ մրցակից երկրների հավաքականների մասին իրեն քիչ բան է հայտնի: Մասնավորապես, նա տեղյակ է, որ Մոլդովայի հավաքականում կան բարձրահասակ բասկետբոլիստուհիներ, մյուս երկրների հավաքականներում էլ հանդես են գալիս 1 մ 90 սմ-ից բարձր հասակ ունեցող խաղացողներ, մինչդեռ Հայաստանի հավաքականի ամենաբարձրահասակ մարզուհին Հասմիկ Մամիկոնյանն է` 1 մ 88 սմ: Հավաքականի բոլոր օղակներում էլ ուժեղ խաղացողներ ունենալու հիմնախնդիր կա: Այժմ ամենօրյա պարապմունքներ են անցկացնում 15 բասկետբոլիստուհիներ: Հավաքականի վերջնական կազմը կորոշվի առաջնության մեկնարկից առաջ:
Նախատեսվում է, որ ստուգատեսի կազմակերպման համար կծախսվի 50-55 մլն դրամ: Միջոցները հատկացնելու է Հայաստանի կառավարությունը, կան նաև հովանավորներ: Թե որ կազմակերպությունն ինչքան ֆինանսներ է հատկացնելու, Ռոստոմյանը խոստացավ տեղեկացնել հետագայում: Ի դեպ, առաջնության մասնակից հավաքականների սննդի, գիշերելու հետ կապված բոլոր ծախսերը կազմակերպիչներն են հոգալու: Տարբեր երկրների հավաքականներն իջևանելու են Երևանի «Շիրակ», իսկ մրցավարները, բասկետբոլի Եվրոպայի ֆեդերացիայի պատվիրակները` «Էրեբունի» հյուրանոցում: Մնում է հուսալ, որ տանտիրուհիները վստահ հանդես կգան:
Գագիկ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

ՀԱՀ-ում շարունակվող Աշխարհի գավաթի խաղարկությունում առայժմ ամենամեծ անակնկալը գրանցվել է Եվրոպայի չեմպիոն Իսպանիայի հավաքականի և շվեյցարացիների չորեքշաբթի օրվա խաղում: Մինչ այդ այս թիմերը միմյանց հետ մրցել էին 18 անգամ, 15-ում հաղթել էին իսպանացիները, 3-ում արձանագրվել էր ոչ-ոքի: Մինչև առաջնության մեկնարկը գրեթե բոլորը հաղթողի հիմնական հավակնորդների թվում նշում էին Պիրենեյան թերակղզու ներկայացուցիչներին, սակայն իսպանացիների համար աշխարհի առաջնություններում կա մի տխուր ավանդույթ, որը, ամենայն հավանականությամբ, այս անգամ էլ չի խախտվի: Գրեթե միշտ այդ հավաքականն աշխարհի առաջնություններում լավ խաղ է ցուցադրել, սակայն պայքարը թողել է նախնական փուլերում: Իսպանացիների լավագույն արդյունքը հեռավոր 1950-ին գրաված 4-րդ տեղն է եղել: Այս անգամ էլ H խմբի առաջին խաղում նրանք ցուցադրեցին բավականին լավ ֆուտբոլ, գրեթե ամբողջ խաղի ընթացքում տիրում էին նախաձեռնությանը, սակայն այդպես էլ չկարողացան գրավել շվեյցարացիների դարպասը: Իսկ վերջիններս 52-րդ րոպեին, արագ հակագրոհներից մեկի ժամանակ, կարողացան խառնաշփոթ ստեղծել մրցակցի տուգանային հրապարակում, և Ժելսոն Ֆերնանդեսը մոտ տարածությունից գրավեց Իկեր Կասիլյասի դարպասը. 0-1, և հաջորդ փուլ դուրս գալու համար իսպանացիներին անհրաժեշտ կլինի հաղթել Հոնդուրասի և Չիլիի հավաքականներին: Իսկ այս երկու հավաքականների միջև կայացած խաղում բացահայտ առավելություն ունեին հարավամերիկացիները, սակայն կարողացան հաղթել ընդամենը նվազագույն հաշվով. գոլը 34-րդ րոպեին խփեց Ժան Բոսեժուրը:
F խմբի երկու խաղերում էլ գրանցվեցին փոքր-ինչ անսպասելի արդյունքներ: Նոր Զելանդիա-Սլովակիա խաղի բացահայտ ֆավորիտը եվրոպացիներն էին, և խաղի ընթացքն էլ ապացուցում էր դա: Սլովակներն ամբողջ խաղի ժամանակ տիրում էին նախաձեռնությանը, սակայն միայն մեկ անգամ, այն էլ գտնվելով խաղից դուրս վիճակում, կարողացան գրավել դարպասը (50-րդ րոպե` Ռոբերտ Վիտեկ) և չօգտագործեցին բազմաթիվ գոլային պահեր: Խաղավերջում էլ նրանք պասիվ խաղով ակնհայտորեն ձգտում էին պահպանել հաղթական հաշիվը և դաժանորեն պատժվեցին: Մրցավարի ավելացրած 3-րդ րոպեին նորզելանդացի ՈՒինստոն Ռիդը գլխի հարվածով հավասարեցրեց հաշիվը: Խմբի մյուս խաղում աշխարհի ներկայիս չեմպիոն իտալացիներին դիմակայում էր Պարագվայի հավաքականը. հարավամերիկացիները ցուցադրեցին բավականին լավ խաղ, և 39-րդ րոպեին տուգանային հարվածի խաղարկումից հետո Անտոլին Ալկարասը գլխի գեղեցիկ հարվածով բացեց հաշիվը: Իտալացիները փրկվեցին երկրորդ խաղակեսում. 63-րդ րոպեին գոլի հեղինակ դարձավ Դանիելե դե Ռոսսին:
Երբ կայացավ առաջնության վիճակահանությունը, բոլորը միաբերան G խումբն անվանեցին «մահվան խումբ»: Իրոք, այս խմբի կազմն ութ քառյակներից ամենաուժեղն է: Առաջինը խաղադաշտ դուրս եկան Կոտ դ’Իվուարի և Պորտուգալիայի հավաքականները: Խաղն ընդհանուր առմամբ անցավ հավասար պայքարում և ավարտվեց 0-0 հաշվով: Մյուս խաղում աշխարհի հնգակի չեմպիոն Բրազիլիայի հավաքականը քննություն էր ընդունում Հյուսիսային Կորեայի հավաքականից: Խաղից առաջ, օրհներգերի կատարման ժամանակ, բոլորի ուշադրությունը գրավեց կորեացի Յոն Տաե Սեն, որը հոնգուր-հոնգուր լալիս էր: Անդրադառնանք խաղին. առաջին խաղակեսն անցավ բրազիլացիների գրոհներով, սակայն կորեացիների պաշտպանությունն անսասան էր: Հաշիվը բացվեց միայն 55-րդ րոպեին, բացառիկ գոլի հեղինակ դարձավ պաշտպան Մայկոնը. աջ եզրից մտնելով տուգանային հրապարակ` նա նկատեց, որ կորեացիների դարպասապահը փոքր-ինչ առաջ է եկել, և սուր անկյան տակ գրավեց դարպասը: 72-րդ րոպեին հաշիվը կրկնապատկեց Էլանոն: Թվում էր, թե բրազիլացիները խաղը հեշտությամբ կհասցնեն հաղթական ավարտին, սակայն խաղավերջում ասիացիները կտրուկ ակտիվացան և 89-րդ րոպեին կրճատեցին հաշվի տարբերությունը. գոլի հեղինակ դարձավ Ջի Յուն Նամը: Կորեացիները շարունակեցին ճնշումը, սակայն խաղը փրկել չհասցրին` 2-1:
Արդեն սկսվել են երկրորդ տուրի հանդիպումները: A խմբում ընդգրկված ՈՒրուգվայի և ՀԱՀ-ի հավաքականների խաղում բացահայտ էր հարավամերիկացիների առավելությունը, 24-րդ րոպեին հեռահար հարվածով հաշիվը բացեց Դիեգո Ֆոռլանը: 80-րդ րոպեին ուրուգվայցիների հարձակվող Լուիս Սուարեսը մեն-մենակ մնաց դարպասապահ Կունեի հետ, վերջինս խախտեց կանոնները, մրցավարը դաշտից հեռացրեց Կունեին և 11-մետրանոց նշանակեց աֆրիկացիների դարպասին: Դիեգո Ֆոռլանը, հստակորեն իրացնելով հարվածը, խփեց իր երկրորդ գոլը:
Երեկ կայացան B խմբի հանդիպումները: Արգենտինայի հավաքականը գրեթե լուծեց 1/8 եզրափակիչ դուրս գալու խնդիրը: Հարավային Կորեայի հավաքականի հետ խաղի 17-րդ րոպեին Չու Յուն Պակը գնդակն ուղարկեց սեփական դարպասը: Այնուհետև եկավ «Ռեալի» հարձակվող Գոնսալո Իգուաինի աստեղային ժամը. 33, 76 և 80-րդ րոպեներին գրավելով կորեացիների դարպասը` նա դարձավ հեթ-տրիկի հեղինակ և գլխավորեց ռմբարկուների ցուցակը: Երբ հաշիվը 2-0 էր, առաջին խաղակեսի վերջին վայրկյաններին, Լի Չուն Յոնը, օգտվելով Դեմիկելիսի կոպիտ սխալից, կրճատեց հաշվի տարբերությունը: Խմբի հետնապահների խաղում Հունաստանի հավաքականը մրցեց Նիգերիայի հետ: Առաջինն աչքի ընկան աֆրիկացիները. 16-րդ րոպեին տուգանային հարվածով գոլի հեղինակ դարձավ Կալու ՈՒչեն: 33-րդ րոպեին իր թիմին ծանր կացության մեջ դրեց նիգերիացի Սանի Կայտան. ոչ խաղային իրավիճակում նա ոտքով հարվածեց մրցակցին և անմիջապես հեռացվեց խաղադաշտից: Րոպեներ անց հույները պատժեցին մրցակցին. 44-րդ րոպեին Դիմիտրիս Սալպիգիդիսը հավասարեցրեց հաշիվը: 71-րդ րոպեին, օգտվելով աֆրիկացիների դարպասապահի սխալից, Վասիլիս Տորոսիդիսը հաշիվը դարձրեց 2-1: Հույները կամային հաղթանակ տարան և միացան խմբից դուրս գալու համար պայքարին: 
Արտաշես ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Մեր հանդիպում-ծանոթությունը ծանրամարտի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ, վաղամեռիկ ԱՇՈՏ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ հետ Պեկինի օլիմպիական խաղերից հետո էր։ Դա շատ կարճատև հանդիպում էր, սակայն մինչև իր կյանքի ցավալի ավարտը հաստատված մեծ բարեկամությամբ: Հանդիպման ժամանակ ես նրանից մեն-մի բան ունեի ճշտելու` այդ ինչպե՞ս եղավ, որ Տիգրան Մարտիրոսյան ավագը սանձահարեց բրոնզե մեդալ ապահովող 203 կգ կշռող ծանրաձողը, քաշ, որ մեր մարզիկի հնարավորությունների սահմաններից հաստատ վեր էր:
«Երբ ես նրան ասացի, որ պիտի մոտենա 203 կիլոգրամին, արձագանքը զարմանախառն հուսահատությունն էր: Մինչ այդ մենք 200 կիլոգրամ էլ բարձրացրած չկայինք մրցումներում։ Քաշը բարձրացնելուց առաջ լրացուցիչ ազդակ էր պետք, և ես ուրիշ հարմար բան չգտա ասելու»,- պատմեց Աշոտ Մխիթարյանը: 
Հեռուստատեսային ժապավենը պատմության համար ֆիքսել է այն կադրերը, երբ Տիգրան Վ. Մարտիրոսյանը քաշը սանձահարելուց հետո, երջանկությունից խենթացած, ձեռքերը հաղթական վեր պարզեց մրցահարթակի վրա, իսկ նրա մարզիչը, ամբողջովին քամված, ուժասպառ խոնարհվել էր մրցահարթակին:
Պեկինի օլիմպիադան խորապես էր ազդել նրա վրա: Մեր հանդիպումների ժամանակ ես հաճախ էի խոսակցությունը թեքում այդ կողմ, որովհետև սկզբունքորեն ուրիշ ոչ մի զրույց այդ զուսպ, համեստ, ավելի շատ ինքն իր մեջ պարփակված մարդու մասին, որպես կազմակերպչի, մարզչի, քաղաքացու, ինձ այնքան ինֆորմացիա չէր տալիս, որքան օլիմպիական թեման: Ես նրա հետ ունեցած զրույցներից կներկայացնեմ երեք գրառում, և դրանց մեջ ինքներդ տեսեք այն, ինչ կկարողանաք տեսնել, ու հենց ինքներդ էլ ձեզ համար ձեր ներսում գծեք նրա կերպարը:
«Ա» ԳՐԱՌՈՒՄ 
«Որ Պեկինում մեդալներ ենք ունենալու, վայրկյան իսկ կասկած չունեի, սակայն այն, ինչ տեսա այնտեղ, դրանից հետո տղաներիս արածը որակում եմ որպես մարզական խիզախություն: Ապշել կարելի էր չինացիների ստեղծած մարզումային պայմանների, ունեցած մարզադահլիճների, մարզագույքի, մարզիկների կենցաղի, հանգստի, սննդակարգի պահպանման պայմանների, հոգեբանի ինստիտուտի, բժշկական ծառայության մատուցման վրա: Նրանք ստեղծել են ծանրամարտիկների միկրոքաղաք ու արդյունքները լիուլի վայելում են»։ Անվերջ պատմում էր ու պատմում և ծրագրերի մեջ ոտք էր գցում այդ նույն չինացիների, ծանրամարտում հսկայական ավանդ ունեցող ռուսների հետ։ Ասում էի. «Աշոտ, համեմատվելու համար չափազանց բարձր նիշ չե՞նք վերցնում»: Պատասխանում էր. «Իսկ ո՞ւմ հետ կուզենայիր համեմատեի վերջին երկու տարիներին Եվրոպայի լավագույն, պեկինյան օլիմպիադայի արդյունքով երրորդը ճանաչված թիմին (այս զրույցն օլիմպիական խաղերի ավարտից հետո էր- Մ. Հ.): Եվ հետո, կա մի պարզ ճշմարտություն. որպեսզի լինես ուժեղ, պիտի համեմատվես ուժեղի հետ»: 
«Բ» ԳՐԱՌՈՒՄ
«Պեկինի օլիմպիադայում դոպինգ ստուգման անվան տակ մեր տղաներից 4-5 անգամ արյուն վերցրին: Մարդուց արյունը քաշես նույնն է, թե ուժը քաշես: Եթե ավագ Տիգրանը քաշի հետ կապված խնդիր չուներ, նույնը չէի ասի կրտսեր Տիգրանի ու Գևորգ Դավթյանի մասին: Տղաները քաշի մեջ մնալու խնդիր ունեին, և դա շատ լավ գիտեին նրանք, ովքեր, կամ, ավելի ճիշտ, ով ի դեմս մերոնց էր տեսնում իրենց հիմնական մրցակիցներին: Իրենք մեզ հաղթելու ձևը գտան, ընդ որում, գտան օրինականության սահմաններում, գտան հենց այնտեղ ու այն ժամանակ, երբ մենք չէին սպասում: Իհարկե, սա էլ է պայքարի ձև: Մենք մե՛ր ձևը պիտի գտնենք ու այնժամ հաստատ մեզ հաղթելն անհնարին կլինի»: 
«Գ» ԳՐԱՌՈՒՄ
«Ես սերմացու տղաներ էի տարել, և բերքս առատ էր: Իմ երկրի դրոշն է բարձրացել Պեկինում: Էդ ուրիշ բան, որ ես կուզեի երկրիս հիմնն էլ հնչեր. այ, դա կլիներ խելահեղ երջանկություն, բայց տղաներս, կրկնում եմ, եղած պայմաններում արել են անհնարինը»:
«Վստա՛հ, տղես». մարզասերը քանի անգամ է լսել մարզիկին մրցահարթակ ուղեկցող Աշոտ Մխիթարյանի այս արտահայտությունը, և այդ ձայնը որոշիչ է եղել ծանրորդի հաջող մոտեցման համար: Մարզչի այդ դիմելաձևի մեջ բովանդակված էր նրա ողջ սերն ու հավատն իր մարզիկի նկատմամբ։ Սակայն մարզիկը միայն այդ պահին չի զգացել, որ ինքն իր մարզչի տղան է: Հոր պես թև ու թիկունք էր։ Ի՜նչ արժեր միայն Տիգրան Գևորգի Մարտիրոսյանի խոսքը` սիրելի մարզչի թաղման արարողության ժամանակ. «Ես երկրորդ անգամ հայր կորցրի»: Ահա այսպես դաժանորեն մանկանում են առնական, որձաքարի պես պինդ տղաները, որոնք էլ իրենց Մարզչի որդիներն էին:
Աշոտ Մխիթարյանը ոչ միայն նուրբ հոգեբան էր, այլև խոշոր ստրատեգ: Իր այս որակները նա մեկ անգամ չէ, որ ապացուցել է խոշոր մրցաշարերում` թիմի համար ապահովելով բաղձալի արդյունք: Հիշենք երկու դեպք Գոյանգի աշխարհի վերջին` 2009 թվականի առաջնությունից, երբ նրա նուրբ մարտավարության արդյունքում չինացիների երկյակը ոչ միայն չկարողացավ աքցանի մեջ առնել մեր Տիգրան Մարտիրոսյան կրտսերին, այլև, ունենալով Լյու Քսյաոյունի պես ապշեցուցիչ հնարավորությունների տեր մարզիկ, ստիպված եղավ հետևել մեր մարզչի թելադրած խաղի կանոններին: Իսկ ինչ արժեր մինչև 85 կգ քաշային կարգում հրում վարժությունում Գևորգ Պողոսյանի հետ կատարվածը, երբ պարզապես մրցակիցների ձեռքից խլեցինք բրոնզե մեդալը` նրանց «քնացնելով» առաջին մոտեցմամբ մեր մարզիկի բարձրացրած 201 կիլոգրամով ու մինչև 208 կիլոգրամի պատվիրումը հետևած ապշեցուցիչ լռությունով, որ հավասարակշռությունից հանեց ու խառնաշփոթի մատնեց բոլոր մրցակիցներին: Այդպես լինում է պոկեր թղթախաղում, երբ ձեռքին ավելի հզոր հաղթաթուղթ ունեցող մրցակցիդ ստիպում ես «փաս» գնալ` պարտադրելով երկյուղած հետ քաշվել։
Աշոտ Մխիթարյանի մարզական կենսագրությունից չէր խանգարի մի դեպք էլ հիշել ընթացիկ տարվա Եվրոպայի առաջնությունից, երբ ուժեղագույնների խումբ կազմած մարզիկները ջանում էին այնպես անել, որ գերազանցեին կազմով համեմատաբար թույլ համարվող «Բ» ենթախմբում առաջին արդյունքը գրանցած ու մրցելույթն ավարտած մեր Սմբատ Մարգարյանին, որի ձեռքից, այն էլ մրցավարների, ինչու ճիշտը չասենք, բացահայտ միջամտության շնորհիվ միայն ի զորու եղան խլելու չեմպիոնական մեծ ոսկին: Սա ծանրամարտի պատմության մեջ նմանօրինակը չունեցող դեպք է, երբ, մարզիչը, այսպես ասած, երկրորդ տեմպով գրոհի է տանում մարզիկին ու փաստի առաջ կանգնեցնում բոլորին: Ահա այսպիսին էր Աշոտ Մխիթարյանը որպես մարզիչ, ով գիտեր «կրակել» այնտեղ, որտեղ ոչ մեկը չէր սպասում, արդյունք ապահովել այնտեղ, որտեղ ոչ մեկի մտքով չէր անցնում: Իր օրինակով, ինքն իրենով Աշոտ Մխիթարյանը լռելյայն հաստատում էր մի պարզ, կենսահաստատ ճշմարտություն, որը գալիս էր ասելու` լավ մարզիկ ունենալը քիչ է, լավ հաշվարկ իմացող մարզիչ պիտի ունենալ, թիմի գլխին պրոֆեսիոնալ պիտի ունենալ, պրոֆեսիոնալ, ով մարդկային հոգեբանությանը պարտավոր է բարձրագույն մաթեմատիկային հավասար տիրապետել և, այս ունակություններից զատ, տիրապետել նաև խաղացողի` «ՌչՐՏՍ»-ի հունարին, ինչպես կարճ ու ամփոփ թղթախաղում որակում են բարձրագույն պրոֆեսիոնալին: 
Աշոտ Մխիթարյանը մերան էր, միավորիչ ուժ: Իրեն տրված վերին շնորհով նա կարողանում էր հզոր անհատների այս մարզաձևի ներկայացուցիչներին համախմբել ու ապրեցնել թիմի գաղափարով, այնպես անել, որ առաջին մեծության աստղի սիրտը բաբախեր հավաքականի նորելուկի համար, այնպես անել, որ նույն քաշային կարգում մրցակցող թիմակիցն ուրախանար իր ընկերոջ հաջողության համար: Այդ միայն նրա նման մեծ մարզիչը կարող էր խոստանալ առաջադրած քաշը բարձրացնելու դեպքում առավելությունը տալ համեմատաբար թույլ պատրաստվածին` «մոռանալով», որ տուժողը լինելու է իր սանը: Այդ միայն նրա նման հզոր մարդը կարող էր անանձնական լինել հավաքականի ղեկին, որովհետև այստեղ բոլոր մարզիկներն էլ նրա տղերքն էին, նրա բալեքը: Ահա թե ով էր Աշոտ Մխիթարյանը, և ում կորցրեց հայկական ծանրամարտը:
Աշոտ Մխիթարյանը կարող էր տրտնջալ որպես մարդ ու մարզիչ. «Տղաներիս արնաքամ արին», «Դրոշ բարձրացնող, հիմն հնչեցնող մարդն իրավունք չունի խեղճ կամ խեղճացած ապրելու», «Մարզչին այնքան պիտի վճարես, որ մարզիկը մարզիչ աշխատելու ցանկություն ունենա»... Այդպես տղամարդավարի տրտնջալ կարող էր, սակայն լաց լինել` երբեք։ Դա նրա ոճը չէր, և սկզբունքներից դուրս հասկացություն էր։
Աշոտ Մխիթարյանն անվերապահորեն վստահ էր` «Տղաներս սերմացու տղերք են», «սերուցք են, և սրանով ասված է ամեն ինչ»:
Որ Աշոտ Մխիթարյանի տղաները սերուցք ու սերմացու են, օրվա բացվող լույսի պես անառարկելի իրողություն է, ճիշտ այնպես, ինչպես սերմացու ու սերուցք էր ինքը` հայկական ծանրամարտի նորին գերազանցություն ՄԱՐԶԻՉԸ:
Մարտին ՀՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

Երբ 2007 թվականին դառնալով ՀՀ ծանրամարտի ֆեդերացիայի գավաթակիր` ԳԵՎՈՐԳ ՊՈՂՈՍՅԱՆԸ ձեռք բերեց Թաիլանդում կայանալիք աշխարհի առաջնությանը մասնակցելու իրավունք, ըստ էության, նորելուկ չէր ծանրամարտի միջազգային մրցահարթակներում: Շնորհալի մարզիկի նորամուտը դեռևս 2004-ին էր (արդեն այդ ժամանակ հանրաճանաչ մարզիչ Ֆելիքս Ալիևի սանը նախընտրած մարզաձևում ուներ տասնմեկ տարվա մարզումային ստաժ), որ նրան բերել-հասցրել էր հանրապետության երիտասարդների չեմպիոնի հանգրվանին, այնտեղից` Եվրոպայի առաջնություն` Բուլղարիա, որտեղից վերադարձել էր որպես առաջնության երրորդ մրցանակակիր (պոկում վարժության երկամարտում` 4-րդ արդյունք):
2005-2007թթ. բանակում ծառայության տարիներ էին: Զինվորական ղեկավարությունը երիտասարդի համար հնարավոր ամեն բան արել էր` ծառայությունն ու պարապմունքները համատեղելու համար, և արդյունքն էլ եղավ վերևում հիշատակված բրոնզե մեդալը:
2009-ը լայն հնարավորությունների տարի էր բոլոր նրանց համար, ովքեր պատվախնդիր էին, իրենց ծրագրերում` հետևողական ու նպատակասլաց: Պեկինի օլիմպիական խաղերից հետո ժամանակավոր դադար էին վերցրել հավաքականի առաջին համարները, և ռեզերվը փայլուն հնարավորություն էր ստացել իրեն ցույց տալու, ինքնահաստատվելու: Այսպիսի իրավիճակ էր նաև մինչև 85 կգ քաշային կարգում: Նոր սկսվող օլիմպիական շրջափուլի համար Եվրոպայի առաջնություն մեկնած երկրի հավաքականը, ըստ էության, էքսպերիմենտալ էր։ Ինչ-որ առումով մեր ընտրանու նոր դեմքերից էր Գևորգ Պողոսյանը, որը 20-ամյա Արամ Անդրիկյանի հետ Բուխարեստում ներկայացրեց հավաքականում Տիգրան Վարդանի Մարտիրոսյանի մենաշնորհը համարվող քաշային կարգը: Ինչ խոսք, հանրապետութան ընտրանիում ոչ մի մարզիկ հենց այնպես չի հայտնվում, և Գևորգն այդ իրավունքը ձեռք էր բերել հանրապետության մեծահասակների առաջնությունում, որտեղ դարձել էր երրորդ մրցանակակիր: Բուխարեստում թե՛ Գևորգը , թե՛ Արամը համեստ ելույթ ունեցան: Մասնավորապես Գևորգը գրավեց 7-րդ տեղը, սակայն հավաքականի մարզիչների համար շատ ավելի կարևորն այն էր, որ մարզիկները կամային բարձր հատկանիշներ դրսևորեցին, չերկնչեցին մրցակիցներից ու չխուսափեցին պայքարից:
Նույն տարում աշխարհի առաջնությունը (Կորեա) առարկայորեն ցույց տվեց, թե որքան հեռատես էր հավաքականի գլխավոր մարզիչ Աշոտ Մխիթարյանը` հույսեր կապելով օր օրի հասակ առնող և ուժ կուտակող ծաղկալանջցի հսկայի հետ, նրա մեջ տեսնելով կամային բարձր որակներ ունեցող մարզիկի հաղթող տեսակը:
Գոյանգում կայացած առաջնությունը չափազանց դրամատիկ ստացվեց, ինչ-որ առումով մեզ համար` տհաճ, անցանկալի զարգացումներով: Համաձայն նախամրցումային տրամաբանության, տոն տվողը պիտի լիներ փորձառու Տիգրան Մարտիրոսյան ավագը, իսկ Գևորգ Պողոսյանն ապահովելու էր արժանավայել մասնակցություն: Ձախողելով երրորդ մոտեցումը (168 կգ)` Գևորգը պոկում վարժությունում, ի վերջո, հանգրվանեց աղյուսակի 7-րդ հորիզոնականում: Այստեղ միջանկյալ նշենք, որ հրումում Տիգրան ավագը հավաքականի համար կարողացավ ապահովել արծաթե մեդալ առաջին իսկ մոտեցման ժամանակ, սակայն մրցահարթակից հեռացավ մեջքը բռնած, թեպետ ոսկե մեդալ ապահովող 176 կգ կշռող ծանրաձողին մոտենալու երկու փորձ, այնուամենայնիվ, արեց:
Հրում վարժության մեկնարկը մեզ համար սկսվեց անախորժ լուրի ազդարարումով. պարզվեց, որ վնասվածքը, այնուամենայնիվ, արել է իր չար գործը, և աշխարհի այս առաջնությունում մեզ համար այնքան ռեալ ոսկե մեդալից մնում ենք անմասն: Ամբողջ հույսը Գևորգ Պողոսյանն էր, ում երկրորդ վարժությունում նախնական պատվերը` 201 կիլոգրամ, գրեթե ոչինչ չասող բան էր առաջին մոտեցմամբ մրցակիցների բարձրացրած 200 կիլոգրամի դիմաց, և եթե լեհ ու ադրբեջանցի մրցակիցներից լուրջ կիլոգրամներ սպասելի չէին, նույնը չէր կարելի ասել Լահունի ու Կուզնեցովի մասին, չհաշված չին մարզիկին, որը մրցակցությունից դուրս էր: Սակայն շնորհիվ մարզիկի ահռելի ֆիզիկական ուժի, և, ինչ խոսք, հավաքականի գլխավոր մարզիչ Աշոտ Մխիթարյանի փայլուն մարտավարության, այդ օրը Գևորգն արեց անհնարինը: Երկրորդ մոտեցման ժամանակ նրա սանձահարած 208 կիլոգրամը բրոնզաձույլ եղավ` երկամարտում ապահովելով 4-րդ հորիզոնականը: Իհարկե, որակապես շատ բան կփոխվեր, եթե երրորդ մոտեցման ժամանակ մարզիկը կարողանար գլխավերևում պահել 211 կգ կշռող ծանրաձողը, որը փոքր ոսկե մեդալ կբերեր վարժությունում և մեծ բրոնզ` երկամարտում, սակայն 211-ից այդ օրը շատ ավելի ռեալ էր պոկում վարժությունում սանձահարելիք 168-ը, որը նույնպես կապահովեր մեծ բրոնզե մեդալը: Ինչևէ, եղածը եղած էր, սակայն բուխարեստյան մրցահարթակը փաստեց այն իրողությունը, որ Գևորգը պայքարեց իր ու վնասվածք ստացած ընկերոջ փոխարեն, դրսևորեց կամային բարձր հատկանիշներ, ապացուցեց, որ իր հետ կարելի է վստահաբար ճանապարհ գնալ:
Ընթացիկ տարվա Եվրոպայի առաջնությունը եկավ հաստատելու վերը ասվածը: Մինսկում Գևորգն ընդամենը մեկ մրցակից ունեցավ, այն էլ` ի դեմս իր թիմակից, պեկինյան օլիմպիադայում ստացած վնասվածքի պատճառով տևական դադարից հետո առաջին անգամ մրցաբեմ ելած, Եվրոպայի առաջնությունների կրկնակի արծաթե մրցանակակիր Արա Խաչատրյանի: Դա արժանավոր մրցակցություն էր, և թեպետ Գևորգը ցանկալի ելույթ չունեցավ առաջին վարժությունում, սակայն կարողացավ կորցրածը հետ բերել հրումում` վարժության փոքր ոսկե մեդալին գումարելով երկամարտի մեծ ոսկին:
2010 թվի Եվրոպայի առաջնությունում նվաճած չեմպիոնի կոչումն առայսօր կա և մնում է մեր շնորհաշատ մարզիկի ամենամեծ ձեռքբերումը: Սակայն, ինչպես հայտնի է, ախորժակը ուտելիս է բացվում, իսկ որ բնատուր ֆիզիկական հրաշալի հնարավորությունների տեր այս մարզիկը շատ ավելի հեռահար նպատակներ ունի, անհերքելի է: Դիմացը Անթալիան է` աշխարհի հերթական առաջնությունը, որտեղ ապացուցելու շատ բան կա, և որին մեր մարզիկը պատրաստվում է նոր քաշային կարգ տեղափոխված: Սովորաբար քաշ փոխելն այնքան էլ հեշտ բան չէ, սակայն Գևորգ Պողոսյանի համար այն անհրաժեշտություն է նաև օլիմպիական հեռանկարով: Իսկ որ պետք է խիզախել նաև մինչև 94 կգ քաշային կարգում, խնդիր է ոչ միայն մարզիկի, այլև հավաքականի համար: Հավատանք այս բավականին ուշ «բացված» մարզիկի աստղին: Հայաստանի անունը միջազգային բարձր մրցասպարեզներում մեկ անգամ ավելի հնչեցնելը ոչ միայն ցանկալի է, այլև սպասելի: Փառք ու պատիվ այս գիտակցությունն ունեցող ու դրա համար ջանացող ամեն մի հայորդու:
Մարտին ՀՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

Հայաստանի մարմնամարզության մասնագետների մի մասն անկախացումից հետո տեղափոխվել է տարբեր երկրներ: Նրանցից ոմանք իրենց մասնագիտությամբ են աշխատում, ոմանք` ոչ: Մոսկովյան օլիմպիական խաղերի մարմնամարզության մրցաշարում չեմպիոն դարձած ԷԴՎԱՐԴ ԱԶԱՐՅԱՆՆ էլ, արդեն 19 տարի է, ԱՄՆ-ում է: Վեցամյա ընդմիջումից հետո նա կրկին Երևանում է: Հետաքրքրվեցինք, թե մարմնամարզությունից օլիմպիական խաղերի եռակի չեմպիոն Ալբերտ Ազարյանի որդին ինչո՞վ է զբաղվում հեռավոր ափերում:
-Ամերիկա տեղափոխվելուց անմիջապես հետո մարզչական աշխատանք եմ կատարել,- ասաց Էդվարդ Ազարյանը։- Սկզբնական շրջանում դժվար էր, սակայն հետագայում, երբ արդյունքներ եղան, գործերն ավելի լավ ընթացան: Վերջին հինգ տարիներին գլխավորում եմ «Ազարյանական մարմնամարզություն» կենտրոնը, որը գտնվում է Կալիֆոռնիայի նահանգի Ալիսո Վիեգո քաղաքում: Այն մարմնամարզության խոշոր օջախ է, ունի հարմարավետ մարզասրահներ, օժանդակ կառույցներ: Մարզասրահները կահավորված են ամերիկյան արտադրության ժամանակակից մարզագործիքներով: 120 շնորհալի երեխա անմիջականորեն մարզվում է իմ գլխավորությամբ: Նրանք, ովքեր բարձր արդյունքներ են ցույց տալիս, հեռանկարային են: Բացի այդ, մարմնամարզության կենտրոն է հաճախում այդ մարզաձևի ևս 800 սիրահար: Ընդ որում, բոլորի համար էլ մարզումները վճարովի են:
-Ցայտուն արդյունքներ կա՞ն:
-Սաներ ունեմ, ովքեր ԱՄՆ-ի երիտասարդական հավաքականի թեկնածուներ են: Այդ մարզիկներին հրավիրում են Կոլորադո Սպրինքսում կազմակերպվող ուսումնամարզական հավաքներին: Դա յուրօրինակ ստուգատես է, որին մասնակցում են բոլոր նրանք, ովքեր կարող են պաշտպանել ԱՄՆ-ի հավաքականի պատիվը: Տարեկան այդպիսի 5 ուսումնամարզական հավաք է կազմակերպվում, յուրաքանչյուրը` մեկ շաբաթ տևողությամբ: Ավելի վաղ ԱՄՆ-ի հավաքականում չորս սան ունեի, սակայն նրանք ներկայումս ուսանում են քոլեջում: Ի դեպ, ԱՄՆ-ում մարզիկներին մեծ արտոնություններ են տրվում: Ովքեր հավաքականի անդամներ են դառնում` ստանում են անվճար ուսանելու հնարավորություն: Բացի այդ, լուծվում է նրանց անվճար կացարան, դասագրքեր տրամադրելու խնդիրը: Այսինքն, մարզիկն ուսման չորս տարիների ընթացքում շուրջ 250 հազար դոլարի օգնություն է ստանում: Իսկ հերթափոխը շարունակվում է: Մեկ շաբաթ առաջ 13 տարեկանների ԱՄՆ-ի առաջնությունն էր: Իմ սանը` Մարտին Ստրեչը, բազմամարտում երկրորդը ճանաչվեց: Ընդ որում, 700 երեխա էր մասնակցում:
-Մարմնամարզության կենտրոնում հայ մասնագետներ աշխատո՞ւմ են, մեր հայրենակիցները հաճախո՞ւմ են «Ազարյանական մարմնամարզության կենտրոն»։
-Ոչ, հայ մարզիչներ չունենք, ոչ էլ՝ երեխաներ: Մի շարք քայլեր են ձեռնարկվել այդ բացը լրացնելու համար, սակայն ոչինչ չի ստացվել: Այդուհանդերձ, հույս ունեմ, որ խնդիրը կկարգավորվի: Այցելելով հայկական եկեղեցի նույնիսկ փորձել եմ համոզել մեր հայրենակիցներին, որ իրենց երեխաներին մեր կենտրոն բերեն մարզվելու, բայց արձագանքներ չկան: Ինքս էլ լավ չեմ զգում, որ հայերն ԱՄՆ-ում աշխատում են հեռու մնալ այս մարզաձևից։ Մինչդեռ, կարծում եմ, որ եթե պարապողներ լինեն, ապա հաջողություններն իրենք իրենց կգան:
-Ի՞նչ կասեք ԱՄՆ-ում աշխատող մարմնամարզության հայ մասնագետների մասին:
-Լոս Անջելեսում իր անունով ակումբ է հիմնել աշխարհի չեմպիոն Արթուր Հակոբյանը: Նա ունի գործընկեր, որը, եթե չեմ սխալվում, բուլղարացի է: Արթուրը պարապում է հիմնականում մարզուհիների հետ, և նրա սաները նշանակալի հաջողություններ ունեն: Մասնավորապես, Հակոբյանի սաներից մեկը վերջերս հաղթեց աշխարհի գավաթի խաղարկության մրցաշարում, դրանից առաջ դարձել էր ԱՄՆ-ի բացարձակ չեմպիոնուհի: ՈՒշագրավ է, որ վերջին մի քանի տարիներին Հակոբյանի սաներն աչքի են ընկնում կայում մրցելույթներով: ԱՄՆ-ի հավաքականում սաներ ունի նախկինում ճանաչված մարմնամարզուհի Արմինե Բարությանը, Գրիգոր Չալիկյանն էլ անցյալ տարի արժանացել է ԱՄՆ-ի մարմնամարզության «Լավագույն մարզիչ» անվանակարգով դափնեկրի կոչմանը: Ի դեպ, ես էլ Կալիֆոռնիայի նահանգի «Լավագույն մարզիչ» դարձա, իսկ դա պատահական չի տրվում: Գրիգորի և իմ սաներն ԱՄՆ-ի առաջնությունում համապատասխանաբար առաջին և երկրորդ տեղերն էին զբաղեցրել, մեդալների տիրացել բազմամարտի առանձին մրցաձևերում: Ի դեպ, ԱՄՆ-ում աշխատում են աշխարհի տարբեր երկրներից հրավիրված մարմնամարզության լավագույն մասնագետներ, և նրանց հետ մրցակցությունում հեշտ չէ արդյունքի հասնել, ուշադրության արժանանալ:
-Ձեր կարծիքով` ինչո՞վ է բացատրվում մարմնամարզության ասպարեզում վերջին տարիներին ԱՄՆ-ի մեծ առաջընթացը:
-Պարապմունքների կազմակերպման համար գերազանց պայմաններ են ստեղծված: Մարզաձևը վտանգավոր է, մեծ համարձակություն է պահանջում, և ամեն բան արված է, որ մարզիչներն ու նրանց սաներն անվտանգ պայմաններում աշխատեն, կատարելագործեն մարմնամարզության բարդ տարրերն ու կապակցությունները:
-Հայաստանում մարմնամարզության վիճակն ինչպիսի՞ն է:
-Լավ մասնագետներ կան, պարզապես, պայմաններ են անհրաժեշտ և ուշադրություն, որ նրանք կարողանան աշխատել: Իմ նախորդ այցելությունից հետո մարզասրահներում արդեն նոր մարզագործիքներ են տեղադրվել, և արդյունքներն էլ շոշափելի են: Սակայն մարզագործիքները մի քանի տարվա ընթացքում շարքից դուրս են գալիս, անհրաժեշտ է այդ խնդիրը ևս լուծել:
-ԱՄՆ-ում ինչպե՞ս են վերաբերվում օլիմպիական խաղերի չեմպիոն Էդվարդ Ազարյանին:
-Հարգանքով, սակայն աշխատանքի հետ դա կապ չունի: Անհրաժեշտ է գործով, արդյունքներով հաստատել, որ լավ մասնագետ ես:
-Մարզիչներն ԱՄՆ-ում լա՞վ են վարձատրվում:
-Սկսնակների խմբերի հետ աշխատողներն ամիսը ստանում են շուրջ 2 հազար դոլար:
-Նախատեսվո՞ւմ է Հայաստանի ներկայացուցիչների հետ առաջիկայում համատեղ ծրագրեր իրականացնել:
-Հաջորդ տարի ԱՄՆ-ի հավաքականի մարմնամարզիկները Երևանում կմասնակցեն Ալբերտ Ազարյանի մրցանակների խաղարկության միջազգային մրցաշարին: Նախատեսվում է, որ դրանից հետո ստուգատեսը կկազմակերպվի նաև ԱՄՆ-ում, և պատվիրակներ կլինեն Հայաստանից: Այժմ մտածում ենք հովանավորներ գտնելու մասին:
Զրույցը` Գագիկ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆԻ