«Նախաքրիստոնեական կռապաշտությո՞ւն, թե՞...»։ Այս թեմայի շրջանակներում «Իրավունք de facto» ակումբին երեկ հյուրընկալվել էին «Արորդաց ուխտի» քրմական խորհրդի նախագահ ԶՈՀՐԱԲ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ և քուրմ ԳԱԳԻԿ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԸ։
«Նախ` ասեմ, որ արորդի նշանակում է արարչի որդի, իսկ ուխտ` սրբազան դաշինք... Սկսած 19-րդ դարից` շատ հայ մտավորականների շրջանում եղել է անդրադարձ դեպի հին հավատքը` Վարուժան, Սիամանթո, Աբովյան, որն ավելի շատ գրական-ստեղծագործական միտումներ է ունեցել»,- խոսքն այսպես սկսեց Զոհրաբ Պետրոսյանը։- «Սակայն սա ավելի խոր պատմական անցյալ ունի», իսկ «Արորդաց ուխտ» համայնքը հիմնադրվեց 1992 թվականի մայիսի 2-ին, երբ այն պետականորեն գրանցվեց որպես կրոնական երրորդ կազմակերպություն ՀՀ-ում` առաքելական և կաթոլիկ եկեղեցիներից հետո։ Քրմական խորհրդի նախագահը լրագրողներին հավաստիացրեց, սակայն, որ այն իր էությամբ ոչ թե կրոնական, այլ ազգային կազմակերպություն է, որի արմատներն ավելի հին են և հասնում են մինչև նախորդ դարի 20-ական թվականներն ու կապվում Գարեգին Նժդեհի հետ. «Ազգի ամենակրիտիկական պահին` դա 1920 թվականն էր, Խուստուփում, երբ որ Նժդեհը պարտվել էր, փաստորեն մենակ էր մնացել, ու հենց նրա միջոցով ընկճված ազգի մեջ ձայն լսվեց` Աստվա՛ծ, արի հայության, ինչը հիմք դարձավ Վահագնի հանդեպ հավատի...»։ Ի դեպ, քրմական խորհրդի նախագահը փաստեց, որ Գարեգին Նժդեհն ինքը քահանայի թոռ էր և ոչ բնավ աթեիստ։
Այդ տարիներին էր, որ ստեղծվում են դավիթբեկյան ուխտերը, և միայն հետո, երբ Նժդեհը գնում է արտասահման, դրանք փոխարինում է «Ցեղակրոն ուխտերով»։ Այս ամբողջ պատմական անդրադարձի նպատակը, ըստ պարոն Պետրոսյանի, նպատակ ունի բացատրելու, որ «ինչ-որ մի օր, ինչ-որ մեկը չզարթնեց ու ասաց` արի՛ էսպես անենք։ Սա ունի պատմություն»։ Իսկ ա՛յ, համաձայն պատմության երկրորդ մասի` Էդվարդ Կակոսյան անունով մի մարդ Խորհրդային Հայաստանում զբաղվում էր ազգային հարցերով։ 1964-ին նրա նկատմամբ «7-ի գործով» քաղաքական հալածանքներ են սկսվում, և 1979-ին նրան աքսորում են ԱՄՆ, որտեղ էլ տեղի է ունենում նրա հանդիպումը «Նժդեհյան ուխտի» ողջ մնացած երեք անդամների հետ։ Վերջիններս էլ նրան օծում են «Ցեղակրոն ուխտի» քրմապետ, որը դարձավ «Արորդաց նորոգ ուխտ»։ 1988 թ. վերջերին, բանախոսների հավաստմամբ, Էդվարդ Կակոսյանը վերադառնում է Հայաստան, իբրև Սլկունի տոհմի ժառանգորդ և արդեն որպես Սլակ Կակոսյան, սկսում է «Արորդաց ուխտի» գործունեությունը։
«Իրավունքը de facto»-ի լրագրողի հարցին, թե արդյոք ճի՞շտ է, որ Սլակ Կակոսյանն առաջինն էր, որին մահից հետո դիակիզեցին և ի պահ տվեցին բնության «չորս տարերքներին», քուրմ Գագիկ Հայրապետյանը պատասխանեց. «Գոյություն ունի հոգի և ոգի։ Հոգին նյութականացված էներգիան է, իսկ ոգին` մաքուր էներգիան։ Մարդը մահից հետո դառնում է հուր, այսինքն` ոգի, մաքուր էներգիա»։ Սակայն սա միակ խորհուրդը չէր. կար նաև «Կտակ», որն ամենևին էլ պարտադիր չէ։ Արորդին կարող է նաև մահանալուց հետո հուղարկավորվել` իր կամքի համաձայն։ Քուրմ Գ. Հայրապետյանն ասաց, որ Սլակ Կակոսյանը միակը չէ։ 2005 թ. մահացավ ու դիակիզվեց քուրմ Արան նույնպես։ Անդրադառնալով «Արորդիների ուխտի» գործունեությանը` հյուրերը նշեցին, որ կազմակերպությունը հիմնականում ազգային ծեսեր է նշում` կնունք, պսակադրություն, մահվան, մատաղի և այլն։ Միայն թե սրանք ոչ թե կրոնական բնույթ ունեն, այլ ազգային։ Հիմնական նպատակը, սակայն, նժդեհյան պատգամները պահպանելն է, որոնք էլ իրենց հերթին նպատակ ունեն խոսել, հարաբերվել մեր աստվածների հետ։ Իսկ տարակուսած լրագրողներից մեկի հարցին, թե «մեր աստվածներ ասելով` հին աստվածների՞ն նկատի ունեք», պարոն Պետրոսյանն այսպես պատասխանեց. «Աստված հին ու նոր չի կարող լինել, պարզապես կարող է լինել խորթ և հալալ։ Իսկ արարիչը մեկն է, և այն խորհուրդ է»։ Ինչ վերաբերում է տոներին, բանախոսը նշեց, որ պատահական տոներ չկան, թեև իրենք էլ Ամանորին սեղան են գցում, հյուր գնում և հյուր ընդունում, բայց «Արորդաց ուխտը» Նոր տարին նշում է մարտի 21-ին, որի խորհուրդը Վահագնի ծնունդը և բնության զարթոնքն է։ Իսկ մարտի 21-ից 40 օր առաջ նշում են Տրնդեզը։ Հիմնական ծեսերից է նաև Զատիկը, որը նշվում է մարտի 21-ից հետո առաջին կիսալուսնին հաջորդող առաջին կիրակի օրը։ Շուտով` դեկտեմբերի 27-ին, Էրեբունու բլուրում կնշվի հերթական տոներից մեկը ևս` Միհրի ծնունդը։ Իսկ ծիսակատարությունների վայրի ընտրությունն արորդիները կապում են այն տեղերի հետ, որոնք համարվում են էներգիայի դաշտ` Էրեբունին, Մեծամորը, Կարմիր բլուրը, չնայած հիմնական վայրը մնում է Գառնին։ Նրանք բոլոր ծեսերը կատարում են ժամը 13։00-ին, քանի որ արորդիների կեսօրը հենց այդ ժամն է։ Իսկ լրագրողներից մեկի հարցին էլ` ինչպե՞ս դարձաք արորդի, քուրմ Գագիկ Հայրապետյանն ասաց. «Մի պահ է գալիս, որ կարիք ես զգում դառնալ արորդի»։ Կազմակերպության անդամների թվի և ֆինանսավորման հետ կապված հարցերին անդրադառնալով` հյուրերը հավաստիացրին, որ դրսից ոչ մի օժանդակություն չեն ստանում, չեն էլ ակնկալում։ Ինչ վերաբերում է արորդիների քանակին` «երեք հոգուց մինչև ողջ ազգ», սակայն փաստացի` 1000-2000, ի դեպ, տարբեր կուսակցական պատկանելության։ «Արորդաց ուխտը» ունի նաև «ՈՒխտագիրք» և «Հայ ռազմիկի ավետարան», որոնք ծառայում են որպես միջոց` արորդիների գաղափարախոսության տարածման համար։
Մենք էլ հավատանք, որ «Արորդաց ուխտ» կազմակերպությունն իսկապես ազգային արմատներ ունի և զերծ է աղանդավորական այլևայլ նկրտումներից։
Գոռ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

«Իրավունք de facto» ԱԿՈՒՄԲՈՒՄ
Երեկ «Իրավունք de facto» ակումբի հյուրը Հայաստանի ռամկավար ազատական կուսակցության ատենապետ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆՆ էր, ով ասուլիսի թեմաները տարանջատեց չորս մասի` ՀՌԱԿ գործունեության տարեկան ամփոփում, Իրաքի ու Երուսաղեմի վերջին դեպքերի գնահատականներ և համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամ։
Անդրադառնալով առաջին թեմային` ակումբի հյուրը նշեց. «ՀՌԱԿ-ի արտախորհրդարանական գործունեության և փորձի արդյունքում 2008-ին չորս կուսակցություն հավաքվեց ՀՌԱԿ-ի դրոշի ներքո։ Գալիք տարվա փետրվարին էլ միավորված կուսակցությունների հետ տեղի կունենա համագումար, որտեղ կլինի ղեկավար մարմնի ընտրություն, ծրագրի, կանոնադրության փոփոխություն և այլն»։ Անցնելով հաջորդ հարցին` Առաքելյանը նախ ընդգծեց, որ ՀՌԱԿ-ը միակ հայկական ավանդական կուսակցություն է, որ պաշտոնապես գրանցում է ստացել Իրաքում, ապա հավելեց, որ առաջիկայում, հավանաբար, հայ համայնքն իր ներկայացուցիչը կունենա իրաքյան խորհրդարանում։ Իրաքից ՀՌԱԿ ատենապետը նամակ է ստացել, որում հայ համայնքի անդամները վստահեցնում են, թե երկու ամիս առաջ պայթյունի հետևանքով զոհված հայ քաղաքացիների մահը չպետք է Հայաստանում դիտարկվի որպես հայության դեմ կազմակերպված գործողություն։ «Խնդրանքն այն էր, որ այս դեպքերը լուսաբանելիս հայկական մամուլը սենսացիաներ չփնտրի, քանի որ այդ երկրում հայության հանդեպ որևէ հակակրանք գոյություն չունի»։
Երուսաղեմում հայ և հույն հոգևորականների միջև տեղի ունեցածն էլ Առաքելյանն այսպես մեկնաբանեց. «Շատ հզոր քրիստոնյա պետություններ ուղղակի չեն կարող հանդուրժել, որ փոքր հայ ազգը Երուսաղեմում ունի այդքան մեծ իրավունքներ, ինչպիսիք հզորները չունեն»։ Եվ, որպես այսօրինակ դեպքերից խուսափելու լավագույն ելք, բանախոսն առաջարկում է, որ նորակազմ սփյուռքի նախարարությունն իրականացնի գույքագրման գործառույթ` աշխարհասփյուռ հայկական ունեցվածքի հաշվառմամբ։ Այսուամենայնիվ, բանախոսը կարծում է. «Մեր սխալը, դարեդար, գուցե այն է եղել, որ եկեղեցիների շուրջը պարիսպներ չենք կառուցել։ Եվ ամեն մի անասուն մտել է մեր տարածքը, պղծել ու դուրս եկել։ Մեր հոգևորականներն էլ եղել են անպաշտպան։ Հայաստանը հենց այսօր պետք է բանակցի Իսրայելի կառավարության հետ` ապացուցելով, որ մենք անտարբեր չենք ու տեր ենք մեր ունեցվածքին»։
Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը ևս անհանգստացնում է ռամկավարներին, և նրանք որոշել են հնարավորինս օգտակար լինել հայ գործարարներին` ապահովելով տեղեկատվական աջակցություն։ «Բոլոր նրանց մասին, ովքեր կարծում են, թե իրենց գործունեությունը կհետաքրքրի սփյուռքին, շուրջ քսան հազար հասցեներով կարող ենք անվճար տեղեկատվություն տարածել ողջ աշխարհով»։
Վերջերս լրագրողական ակումբներում ամենից հաճախ հնչող հարցը ևս չշրջանցվեց` ղարաբաղյան հիմնախնդրի քննարկում, որին ներկա է եղել նաև ՀՌԱԿ ատենապետ Հարություն Առաքելյանը։ «Դեռ հինգ տարի առաջ ՀՌԱԿ-ը սկսեց հայտարարություններով հանդես գալ առ այն, որ Մինսկի խմբի յուրաքանչյուր կողմ հետապնդում է իր շահերը, ուստի այստեղ մենք ապագա չենք տեսնում, փոխարենն առաջարկում ենք ԼՂՀ-ի հարցի լուծումը տեղափոխել Հաագայի դատարան։ Շատ փաստարկներ ունենք դատը շահելու համար։ Իսկ այս հանդիպումն իր ձևի մեջ ողջունելի էր, քանի որ երկխոսության ընթացքում է միայն հնարավոր իմանալ` ով` ինչ ասելիք, ծրագիր ունի։ Չնայած այդ հանդիպմանը հայտնաբերեցի շատ կուսակցությունների` իրենց անուշիկ, սրտաճմլիկ անուններով։ Տարածքներ հանձնելու բացահայտ խոսակցություն չի եղել, թե` տարածքները տալիս ենք, կուսակցություններ, կնիք դրեք»։
Ներքաղաքական զարգացումների առնչությամբ Առաքելյանն իր գնահատականները նույնպես ներկայացրեց։ «Չնայած մամուլում փորձեցին ներկայացնել, որ ՀՌԱԿ-ի շուրջ այլ ուժերի միավորումն իշխանական պրոյեկտ է, բայց գոնե ես իմ խղճի առջև մաքուր եմ և ամաչելու առիթ չունեմ»։ Իսկ նորացված ՀՌԱԿ-ը հնարավո՞ր է, որ «երրորդ ուժ» դառնա։ «ՀՌԱԿ-ը պայքարում է առաջինը դառնալու համար։ Երկրորդը, երրորդը, չորրորդը, խնդրեմ` ով ուզում է, թող լինի։ Դիմացը մի քանի տարի կա, և ճիշտ աշխատելու դեպքում մենք առաջինը լինելու հնարավորություն ունենք։ «Երրորդ ուժը» ասելով չի լինում, ու արդեն դա էլ է հոգնեցուցիչ դառնում։ Քաղաքական դաշտի խառնիճաղանջության մեջ մի հատ էլ այդպիսի բան հայտարարես ու խառնե՞ս։ Իրոք, մեր ժողովուրդը մեղք է»։
Լրագրողներն Առաքելյանից հետաքրքրվեցին նաև քաղբանտարկյալների ազատ արձակման մասին, ինչի առնչությամբ վերջինս ուշագրավ տեսակետ արտահայտեց. «Քաղաքական գործունեության համար մարդկանց դատապարտել են, անկախ նրանից, նրանք կռվի մասնակցել են, թե ոչ, ինչն արդարացի չէ։ Ամեն դեպքում, այդ մարդիկ իշխանությունը զավթելու, պրեզիդենտ դառնալու նկրտումներ չեն ունեցել։ Եթե ձերբակալում են, թող սկսեն Լևոն Տեր-Պետրոսյանից, նրա կողքին կանգնած կուսակցությունների լիդերներից։ Այդ մարդիկ ազատության մեջ են, իսկ նրանք, ովքեր փորձել են աջակցել նրանց կամ ընկել են նրանց քարոզչության ազդեցության տակ, դատապարտված են։ Ոչ մեկն այդ մարդկանցից չէր ուզում պրեզիդենտ, վարչապետ, փոխվարչապետ դառնալ։ Համենայն դեպս, նրանց ելույթների մեջ նման բան չկար։ Եթե ձերբակալելու էին, թող բոլորին էլ ձերբակալեին, այլ ոչ թե մարդկանց, ովքեր այդ քարոզչությանն են մասնակցել, հույս ունենալով, որ երկրում ինչ-որ բան կփոխվի»։ «Այսինքն, առաջարկում եք Լևոն Տեր-Պետրոսյանին ձերբակալե՞լ»,- եզրահանգեցին լրագրողները։ «Ես կողմ եմ, որ մի բան հարյուր տոկոսով կատարվի, կիսատ-պռատ չանեն։ Եթե մեր իշխանությունն այս գործելաոճն է որդեգրել, լավ կանի, որ սկսի Լևոն Տեր-Պետրոսյանից, Ստեփան Դեմիրճյանից, Արամ Զ. Սարգսյանից։ Այլապես քաղաքական հայացքների համար ձերբակալվել են ոչ քաղաքական մարդիկ։ 88-ից քաղաքական միտքը, կարծես, առաջ չի գնում. միտինգներ, փողոցային երթեր` «դու գնա, ես գամ քո տեղը» տրամաբանությամբ։ Ռամկավարները բազմիցս ասել են` այսօրվա պայքարը պետք է լինի ծրագրերով, գաղափարախոսությամբ, թուղթ ու գրիչով։ Մենք էլ ենք ընդդիմություն, 2003-ից սկսած կառավարության հրաժարականն ենք պահանջել, «այո-ոչ»-ի գործընթացին չենք մասնակցել, վերջին նախագահական ընտրությունների ժամանակ զերծ ենք մնացել որևէ թեկնածուի պաշտպանելուց։ Հանրային խորհուրդ ստեղծվեց. փեշերս չենք քշտել, վազել։ Այսինքն, եթե որևէ գործողություն են սկսում, ճիշտ կլինի մինչև վերջ տանեն։ Մեղք էին այն տասը անմեղ զոհերը։ ՈՒ այսօր էլ, եթե մարդիկ որոշել էին ազատ երկրում հացադուլ անել, թող անեին։ Ի՞նչ է նշանակում` ծեծելով ցրել։ Հիմա, ի՞նչ է, ծեծելով պետք է հա՞ց ուտեցնել։ Մարդը չի ուզում ուտել»։
Ռուզան ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

«Իրավունք de facto» ԱԿՈՒՄԲՈՒՄ
«300-ի կոմիտեն և համաշխարհային կառավարության գաղտնիքները»։
Անգլիական հետախուզության բարձրաստիճան սպա Ջոն Քոլեմանի՝ ողջ աշխարհում մեծ աղմուկ հանած այս գիրքը Վարազդատ Ավագյանի թարգմանությամբ 2008-ին դրվեց նաև հայ ընթերցողի սեղանին։ Լրտեսական ցանցով 30 տարի համաշխարհային մասոնական կառույցներ մուտք գործած Քոլեմանն ուսումնասիրել է հասարակ մահկանացուներիցս հույժ գաղտնի պահվող գլոբալ մի ծրագիր, որի մանրամասների շուրջ իրենց դիտարկումները «Իրավունք de facto» ակումբում երեկ ներկայացրին «Քրիստոնյաներ՝ ընդդեմ մարդկանց համարակալման» կազմակերպության նախագահ ԽԱՉԻԿ ՍՏԱՄԲՈԼՑՅԱՆԸ, պատմական գիտությունների թեկնածու ԳԵՎՈՐԳ ՅԱԶԸՃՅԱՆԸ և «Քայքայիչ պաշտամունքից տուժածների վերականգնողության և օգնության կենտրոնի» նախագահ ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԱՄԱՐՅԱՆԸ։
Խաչիկ Ստամբոլցյանը, ինչպես և պետք էր ակնկալել, անդրադարձավ քննարկվող թեմայի հոգևոր կողմին՝ իրավաքաղաքական ու ֆինանսական դիտանկյունն իր գործընկերներին զիջելով։
-Ավետարանի Հայտնության գրքում մարգարեական կանխատեսումներ կան, թե ինչ պետք է լինի, այսպես կոչված, արմագեդոնի ժամանակ, և այդ մարգարեություններն այսօր տառ առ տառ իրականանում են,- ասաց Ստամբոլցյանը։- Այսօր, ինչպես գրված է Հայտնության գրքում, ամբողջ աշխարհի իշխանավորները միացել են Տիրոջ օծյալի՝ Քրիստոսի դեմ, որ նույնն է, թե արդարության ու ճշմարտության դեմ, հիմնելով մի նոր կրոնական աղանդ, որը կոչվում է «Նոր դարաշրջան» («Նյու Էյչ»)։ Ի՞նչն է այսօրվա ասուլիսի նպատակը։ Մեր նպատակը գլոբալիզացիայի դեմ պայքարող բոլոր ուժերին ու անհատներին գիտելիք տալն է, որպեսզի մեր ժողովուրդը սպասվող այս մեծ ջարդերի՝ քաղաքական, տնտեսական ճգնաժամերի արանքում չճխլվի։ Եթե միջազգային այդ ուժերը տիրապետում են համաշխարհային վալյուտային ֆոնդին, Միավորված ազգերի կազմակերպությանը, այլևայլ կառույցների, ակամա հարց է ծագում. լավ, այս 3 միլիոնանոց ժողովուրդն ի՞նչ կարող է անել ֆինանսական, տնտեսական, քաղաքական հսկայական լծակներ ունեցող համաշխարհային այդ ցանցի դեմ։ Այս իմաստով մենք լուրջ անելիքներ ունենք, որոնցում մեզ կարող է ոգեշնչել աստվածաշնչյան հետևյալ խոսքը, ըստ որի, Աստված ասում է. «Իմ տգետը աշխարհի իմաստունից իմաստուն է։ Իմ տկարը աշխարհի հզորից հզոր է»։ Մենք այսօր պետք է բռնենք ճանապարհը Քրիստոսի, այսինքն՝ ճշմարտության ճանապարհը, որը բարդ է ու դաժան»։
Լիլի ՄԱՐՏՈՅԱՆ
Հ. Գ. -Տարողունակ ու բավականին հետաքրքիր այս թեմային հպանցիկ ու կտրտված չանդրադառնալու նպատակով՝ այն ավելի ծավալուն կներկայացնենք մեր թերթի ուրբաթ օրվա համարում։

«Իրավունք de facto» ԱԿՈՒՄԲՈՒՄ
Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամին և, որպես դրա ուղղակի հետևանք, աշխարհաքաղաքական նոր իրողություններին անդրադառնալուց առաջ «Նոր ժամանակներ» կուսակցության ներկայացուցիչ ՀՐԱՉՅԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ երեկ «Իրավունք de facto» ակումբում նախ հանդես եկավ մի հայտարարությամբ (տեքստն ամբողջությամբ կարդացեք նյութից դուրս), ինչը լրագրողներին ստիպեց բազմաթիվ հարցեր ուղղել նրան՝ մոռանալով «համաշխարհայինն» էլ, «աշխարհաքաղաքականն» էլ։
«Արձանագրելով, որ 2008-ի սեպտեմբերի 11-ից Հայ ազգային կոնգրեսին իմ անդամակցությունը որևէ կերպ չի փոխել իմ քաղաքական գործունեության էությունը, ես կասեցնում եմ անդամակցությունս ՀԱԿ կառույցին և հաստատում անդամությունս ՆԺԿ-ին»։
«Արդյո՞ք ՀԱԿ-ին անդամակցելու միանձնյա որոշում կայացնելու համար ՆԺԿ վարչությունը «սանկցիաներ» է կիրառել Ձեր նկատմամբ, և այժմ երկա՞ր են համոզել Ձեզ, որ վերադառնաք հարազատ կուսակցություն»,- հետաքրքրվեց «Ժամանակ-Երևան» օրաթերթի մեկնաբան Ծովինար Նազարյանը։
«Կասեցվել էր իմ անդամությունը ՆԺԿ վարչությանը, բայց ես մնում եմ կուսակցության անդամ։ Հեռացման որևէ որոշում չի եղել, և այս պահին իմ այստեղ լինելու հանգամանքն էլ դրա վկայությունն է։ Ինչ վերաբերում է «համոզելուն», որևէ մեկն ինձ չի համոզել, և ՀԱԿ-ից դուրս գալն էլ ես պայմանավորում եմ նրանով, որ համաժողովրդական շարժումն այս կառույցի ձևավորմամբ բոլորովին չշահեց։ Հասարակության մի ստվար հատված մեղադրում է ՀԱԿ-ի անդամ քաղաքական գործիչներին, այդ թվում և ինձ՝ շարժումը կուսակցականացնելու համար, ինչը չի համապատասխանում իմ քաղաքական պատկերացումներին։ Հայկական իրականության մեջ ոչ թե նոր քաղաքական կառույցի ձևավորման խնդիր կար, այլ համաժողովրդական շարժման, որն իրապես Հայաստանում հնարավոր կդարձներ արմատական բարեփոխումները։ Բացի զինված ապստամբությունից՝ բոլոր մյուս մեթոդներին մենք կողմ ենք, լինի դա թավշե հեղափոխություն, հեղափոխություն՝ վերևից, ժողովրդի ճնշման տակ՝ գունավոր, թե անգույն հեղափոխություն, միևնույն է։ Մենք կողմ ենք քաղաքական ճանապարհով հարցերի լուծմանը։ Այսինքն, եթե կարողանանք հասարակության ճնշման տակ հասնել արտահերթ համապետական ընտրությունների, նշանակում է՝ համաժողովրդական շարժումը մեծ արդյունք գրանցեց։ Ցավոք, մինչ այս պահը դա չկա»,- արձանագրեց ՆԺԿ ներկայացուցիչը՝ ցանկանալով անցնել, ինչպես ասում են, բուն թեմային, սակայն ասուլիսի մասնակիցներն առաջարկեցին նախ այս թեման փակել-մի կողմ դնել, հետո միայն խորանալ համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ակունքների մեջ։
Պատասխանելով հանրային ռադիոյի թղթակցուհու հարցին՝ հնարավո՞ր է իր օրինակին հետևեն ՀԱԿ-ին անդամակցած այլ գործիչներ ևս, ու իր հիմնադիր համագումարը դեռ չգումարած այս կառույցն, ի վերջո, դանդաղ մահանա, Հրաչյա Սարգսյանն ասաց. «Ես ինձ իրավունք չեմ վերապահում 16 կուսակցությունների ներկայացուցիչների անունից որևէ կարծիք հայտնել, սակայն, որպես քաղաքական գործիչ ու որոշակի արժեքային համակարգում իրեն տեսնող հայ քաղաքացի, ուզում եմ ասել, որ ՀԱԿ-ն այս ներկայացուցչական ձևաչափով, որպես կուսակցություն, ուղղակի անհամատեղելի է իմ պատկերացումների հետ։ Այսինքն, եթե ՆԺԿ-ն ազգային, ժողովրդավարական, գեոքաղաքական որոշակի կողմնորոշում ունեցող ուժ է, ՀԱԿ-ի մեր գործընկերներից շատերը բոլորովին այլ կողմնորոշում ունեն, հասարակական-քաղաքական առումով այլ արժեհամակարգում են»։
««Նոր ժամանակները», ՀԱԿ-ի անդամ մյուս կուսակցությունների պես, մերժեց հանրապետության նախագահի հրավերը՝ մասնակցելու ղարաբաղյան խնդրին առնչվող քաղաքական ուժերի քննարկումներին։ Ի՞նչ հիմնավորում ունի ձեր մերժումը»,- հարցրեց «Հայոց աշխարհի» լրագրողուհին:
«Քննարկելով նախագահի հրավիրած խորհրդակցությանը մասնակցելու հարցը՝ ՆԺԿ վարչությունը երեկ որոշեց, որ նպատակահարմար չէ իր մասնակցությունն այդ ձևաչափով անցկացվող քննարկմանը»,- պարզաբանեց ՆԺԿ անդամը` հրաժարվելով լրացուցիչ մեկնաբանություններից:
Դեկտեմբերի 2-ին սպասվող արտահերթ համագումարում, որը նաև հոբելյանական է լինելու իր հնգամյակը նշող ՆԺԿ-ի համար, կուսակցությունը պաշտոնապես հայտարարելո՞ւ է Հայ ազգային կոնգրեսին չանդամակցելու որոշման մասին:
Այս հարցին Հրաչյա Սարգսյանը բավականին շիտակ, ինչ-որ առումով նաև համարձակ պատասխան տվեց, շեշտելով, որ ՀԱԿ-ին անդամակցել-չանդամակցելու հարցն իր խնդրանքով է դուրս եկել ՆԺԿ-ի արտահերթ համագումարի օրակարգից: «2008-ի սեպտեմբերին, պնդելով, որ ՆԺԿ-ն օր առաջ պետք է անդամակցի ՀԱԿ-ին, ես տակտիկական վրիպում թույլ տվեցի, քանի որ կյանքը ցույց տվեց, որ մեր կուսակցությունն իր գործունեության ընթացքում մշտապես արել է այն, ինչ այսօր փորձում է անել ՀԱԿ-ը: Ես չեմ վախենում իմ էմոցիոնալ որոշման մասին բարձրաձայնելուց, քանի որ քաղաքական գործիչ Հրաչյա Սարգսյանն իր կենսագրությամբ ամաչելու ոչինչ չունի: Սխալվելու իրավունք ունեն նրանք, ովքեր գործ են անում»:
Ինչ վերաբերում է «Նոր ժամանակների» այսօրվա գործունեությանը, բանախոսը հատուկ ընդգծեց, որ կուսակցության նկատմամբ իշխանությունները միշտ էլ նույն ձեռագիրն են «բանեցրել»` ամենատարբեր վարկաբեկիչ «ակցիաներ» ձեռնարկելով: «Կարծում ենք` վարկաբեկման, սևացման այս գործելաոճը իշխանությունների կողմից կշարունակվի, ինչը պայմանավորված է ՆԺԿ-ի հստակ ընդդիմադիր կեցվածքով ու դիրքորոշմամբ: Թե ինչ դրսևորումներ կունենա դա այս պահին, մեր երևակայությունից դուրս է, որովհետև կյանքը ցույց տվեց, որ միջոցների ընտրության հարցում իշխանությունները որևէ սահմանափակում չունեն և ամեն քայլի կարող են դիմել»:
Ասուլիսի հիմնական թեմային անդրադառնալով՝ Հրաչյա Սարգսյանը մի փոքրիկ դասախոսություն կարդաց համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի արմատների ու դրանց ճյուղավորման պատճառահետևանքային կապի մասին, դասախոսություն, որն ինքնին չափազանց հետաքրքիր լինելով հանդերձ, չափից դուրս քաղաքականացված լրագրողներիս հետաքրքրում էր այնքանով՝ որքանով։ Իսկ ավելի ստույգ՝ ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ այդ «համաշխարհայինը» մեր փոքրիկ աշխարհ Հայաստանի վրա, և կա՞ն, արդյոք, հակաքայլեր՝ այդ ազդեցությունը չեզոքացնելու։
«Չեմ ուզում շատ գորշ գույներով ներկայացնել իրավիճակը, սակայն համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի հետևանքները Հայաստանում շատ ավելի ցավոտ են լինելու,- ասաց «Իրավունք de facto» ակումբի հյուրը։- Անկեղծ ասած՝ չեմ նախանձում մեր իշխանություններին, քանի որ չեմ պատկերացնում, թե ինչպես են փորձելու դուրս գալ այս իրավիճակից, որի հիմնական պատճառն այն է, որ Հայաստանում ժողովրդավարական ճանապարհով ձևավորված իշխանություն չկա՝ արտաքին մարտահրավերներին դիմակայելու համար»։
Լիլի ՄԱՐՏՈՅԱՆ

«Իրավունք de facto» ԱԿՈՒՄԲՈՒՄ
Այսպես բնութագրեց իր նախաձեռնությունը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի ՍԵՐԳԵՅ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ, ով լրագրողներին «Իրավունք de facto» ակումբ էր հրավիրել ոչ այն է սենսացիոն-սկանդալային, ոչ այն է պատվիրովի-պրովոկացիոն հայտարարություն անելու համար։ «Մարտի 1-ի հավաքը ֆրանսիական դեսպանատան մոտ կազմակերպել եմ ես»,- ծանրումեծ հայտարարեց նա։
ՈՒ մինչ ասուլիսի մասնակիցներս «փիքր» էինք անում՝ տեսնես ի՞նչ կա իրականում քաջ զինվոր Շվեյկի մոտիվներով արված այս հայտարարության տակ, քաղաքացիական սուպերակտիվ կեցվածքով ներկայացող քաղաքացի Խաչատր-յանը մի՜ քիչ նախապատմություն ներկայացրեց նախամարտիմեկյան իրադարձություններից։
«2004-ին, երբ արդեն պարզ էր, որ բախում է սպասվում իշխանությունների ու ժողովրդի միջև, ես՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիս, հանդես եկա մի նախաձեռնությամբ. կլոր սեղան կազմակերպել հետևյալ ձևաչափով. Լևոն Տեր-Պետրոսյան, Վազգեն Մանուկյան, Ստեփան Դեմիրճյան, Արամ Զավենի Սարգսյան և Ռոբերտ Քոչարյան։ Ինչու այս անձի՞նք։ Որովհետև նրանք բոլոր համապետական ընտրությունների հիմնական դերակատարներն են։ Անձամբ հանդիպել եմ Վազգեն Մանուկյանին և բավականին ծավալուն զրույց ունեցել։ Հանդիպել եմ Ստեփան Դեմիրճյանին, նույնպես մտքեր փոխանակել, նաև առաջարկություններ փոխանցել Արամ Սարգսյանին։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանին հանդիպել այդպես էլ չկարողացա, բայց զրույց ունեցա Դավիթ Շահնազարյանի հետ, հուսալով, որ նա իմ առաջարկությունն անպատճառ կփոխանցի Տեր-Պետրոսյանին։ Չեմ կարողացել անձամբ հանդիպել նաև Ռոբերտ Քոչարյանին, բայց հանդիպել ու զրուցել եմ Աղվան Հովսեփյանի հետ։ Ասելիքս այն է, որ 2004-ի բախումը կանխել այդպես էլ չհաջողվեց, քանի որ վերոհիշյալ անձինք, երևի, անլուրջ ընդունեցին կլոր սեղանի շուրջ հավաքվելու իմ նախաձեռնությունը։ Արդյունքում ունեցանք այն, ինչ ունեցանք՝ 2004-ի ապրիլի 12-ի լույս 13-ի գիշերը՝ մեծ ցավ բոլորիս համար։ Եվ զարգացման դինամիկան այնպիսին էր, որ հաջորդ բախումն ակնհայտորեն ավելի լուրջ էր լինելու, ինչը և երկար սպասել չտվեց իրեն։ 2007-ին, երբ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը կրկին մուտք գործեց քաղաքական դաշտ և իր առաջին ելույթն ունեցավ Ազատության հրապարակում, պարզ էր, որ բավականին լուրջ ընդհարում է սպասվում։ Ես՝ նվաստս, «Իրավունք» թերթի նոյեմբերի 9-12-ի համարում հանդես եկա «Մի ծուռ ուղերձ» խորագիրը կրող հոդվածով՝ որպես քաղաքացի իմ գնահատականը տալով ստեղծված իրավիճակին և փորձելով կանխատեսել, թե ինչ կպատահի, եթե, այնուամենայնիվ, տեղի ունենան բախումներ։ Ներկայացրել էի նաև, թե ինչ պիտի անել այդ ամենը կանխելու համար ու նաև մատնանշել էի, թե որտեղ է կուտակվելու այդ պարպված էներգիան։ Ցավոք, ես հասկացա, որ քաղաքացու խոսքն այս երկրում ոչ մի արժեք չունի։ Եվ, ինչպես ասում են, խոսքից անցա գործի։ Մարտի 1-ին, երբ ժողովուրդն արդեն հավաքվել էր ֆրանսիական դեսպանատան մոտ, իրավիճակը չէր ենթարկվում այլևս ո՛չ Տեր-Պետրոսյանին, ո՛չ Քոչարյանին։ Այդ իրավիճակն արդեն իր դերն ուներ։ Այժմ, հենց այս պահից, հենց այս ասուլիսից սկսած՝ մենք կանգնած ենք ճամփաբաժանի առջև։ Ճանապարհներից մեկը մեզ տանում է դեպի ավելի լայնամասշտաբ բախում, որը ես արդեն կկոչեմ քաղաքացիական պատերազմ՝ իր բոլոր բացասական հետևանքներով։ Եթե այս մտավախությունը չլիներ, ես այստեղ չէի լինի և ոչինչ չէի նախաձեռնի։ Մյուս ճանապարհը մեզ տանում է դեպի, այսպես ասեմ՝ պայծառ ապագա, և մենք 88-ից մինչև 2008-ն ընկած այս ցիկլից դուրս ենք գալիս յոթ անգամ հզորացած։ Վստահ եմ, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները սպասում են նորանոր հաղթանակների, և այդ հաղթանակները սարերի հետևում չեն։ Եվ ի՞նչ, հիմա պետք էր, չէ՞, մի խելագար, որն իր վրա վերցներ այս պատասխանատվությունը և փորձեր այդ ծանր բեռն իր ուսերին տանել»։
Ազգը քաղաքացիական պատերազմից փրկելու դարակազմիկ առաքելությունն իր բոլորովին էլ ոչ վտիտ ուսերին առած երկրիս հպարտ քաղաքացի Սերգեյ Խաչատրյանին էն-էն է՝ հարցախեղդ էինք անելու, բայց նա առինքնող ժպիտով խնդրեց այսօր բավարարվել նրանով, ինչ ինքը ներկայացրեց, քանի որ «դեռ ժամանակը գալու է հարցերի, և մենք, երևի, դեռ կհանդիպենք»։ «Ես վստահ եմ, որ ամեն ինչ դեռ առջևում է»,- հավելեց խորին խորհրդավորությամբ։
«Բա որ չհասցնե՞ք»,- «տագնապեց» «Հայկական ժամանակի» Հայկ Գևորգյանը։
«Հացպանյանն էլ ասաց՝ հարցեր մի տվեք, հիմա գիտեք որտեղ է»,- գործընկերոջ տագնապը կիսեց «Տարեգիր» թերթից Գայանե Առուստամյանը։
«Ես այստեղ եմ Աստծո կամքով և օգնությամբ, կարծում եմ՝ ամեն ինչ նորմալ է լինելու»,- լրագրողներին «միամտացրեց» քաղաքացի Խաչատրյանը։
«Փաստորեն, պնդում եք, որ մարտի 1-ի հավաքը Դուք եք կազմակերպել»,- ևս մեկ անգամ «սենսացիան» ցանկացավ ճշտել «Ժամանակ Երևանի» լրագրող Հեղինե Մանուկյանը։
«Մարտի 1-ի հավաքը ֆրանսիական դեսպանատան մոտ կազմակերպել եմ ես»,- դոնքիշոտավարի քաջ-անվախ երկրորդեց ակումբի հյուրը։
«Չեք կարծո՞ւմ, որ հատուկ մարմինները շուտով կհետաքրքրվեն Ձեզնով»,- մարդկայնորեն մտահոգ հարցրինք «առյուծի սիրտ կերած» մեր հայրենակցին։
«Եթե որևէ մեկին կհետաքրքրի, թե ոնց եմ ես դա արել, կպարզաբանեմ նշածս ձևաչափի առաջ։ Կհավաքվե՞ն այդ հինգ անձինք՝ խաղաքարտերը կբացեմ։ ՈՒրիշ ոչ մեկի առջև ոչ մի խաղաքարտ չեմ բացի։ Այդ թվում՝ հատուկ մարմինների։ Առավել ևս, որ իմ գործողություններում հանցակազմի որևէ տարր գոյություն չունի։ Իսկ այսօր այս հայտարարությամբ ես կանգնեցնում եմ ժամացույցը»,- «գրոսմայստերական» վերջին քայլը գրանցեց Սերգեյ Խաչատրյանը՝ տնային վերլուծությամբ իր «գաղտնի խոդը» կռահելու հոգսը զիջելով լրագրողներիս։
Պատկերացնում եմ՝ ի՜նչ վերլուծական «գամբիտներ» են հայտնվելու վաղվա թերթերում։
Լիլի ՄԱՐՏՈՅԱՆ