ՋԵՐՄՈՒԿԻ ՇԱԽՄԱՏԱՅԻՆ ՄՐՑԱՇԱՐՈՒՄ
Շախմատի «Մեծ մրցանակի» խաղարկության Ջերմուկի մրցաշարի ավարտին մնացել է երեք խաղափուլ: Ծավալվել է բավական անզիջում պայքար, և միանգամից մի քանի շախմատիստ պայքարում են մրցանակային տեղերի համար:
Իններորդ խաղափուլն արդյունքների տեսանկյունից ութերորդի կրկնությունն էր. յոթ պարտիա խաղաղ ելք ունեցավ, և միայն մեկ պարտիա ավարտվեց կողմերից մեկի հաղթանակով: Մրցաշարի հայտնություն ուզբեկ Ռուստամ Կասիմջանովը գեղեցիկ հաղթանակ տարավ բուլղարացի Իվան Չեպարինովի նկատմամբ: Ամենայն հավանականությամբ, Կասիմջանովի խաղի վրա դրական է անդրադառնում աշխարհի չեմպիոն Վիշվանաթան Անանդի հետ համագործակցությունը (2008 թվականից նա հնդիկ շախմատիստի մարզիչներից մեկն է):
Լևոն Արոնյանը սևերով մրցում էր ֆրանսիացի Էթիեն Բաքրոյի հետ: Լևոնն «a» ուղղաձիգում ստացավ անցունակ զինվոր, սակայն պարզվեց, որ այն իրացնել հնարավոր չէ, և մրցակիցները քայլերի կրկնությամբ համաձայնեցին ոչ-ոքիի: Վլադիմիր Հակոբյանի և Դմիտրի Յակովենկոյի մրցավեճում սպիտակներով խաղացող ռուսաստանցին ուներ որոշակի առավելություն, սակայն չկարողացավ իրացնել, և խոր վերջնախաղում մրցակիցները խաղաղություն կնքեցին: Այս տուրում ոչ-ոքի ավարտվեցին նաև Կարյակին-Ինարկիև, Էլյանով-Իվանչուկ, Գելֆանդ-Ալեքսեև և Կամսկի-Լեկո պարտիաները:
Մեկօրյա հանգստից հետո երեկ կայացավ 10-րդ խաղափուլը: Խաղային օրը բավական արդյունավետ էր: Կրկին ուրախացրեց Լևոն Արոնյանը: Յակովենկոյի հետ պարտիայում նա տոնեց իր չորրորդ հաղթանակը: Սևերով խաղացող ռուսաստանցին 17-րդ քայլում սխալ թույլ տվեց, և Լևոնը, աստիճանաբար զարգացնելով առավելությունը, վերջնախաղում ստացավ երկու անցունակ զինվոր թագուհու թևում: Կատարելով 50-րդ քայլը` Յակովենկոն հանձնվեց: Վլադիմիր Հակոբյանը 47-րդ քայլին ստացել էր բացարձակ պարտված դրություն, սակայն սպիտակներով խաղացող Լեկոն երկու անգամ կոպտորեն վրիպեց, և մեր գրոսմայստերը, ունենալով մեկ նավակ պակաս, պարտիան հավերժական շախով ավարտեց ոչ-ոքի: Մյուս պարտիաներում Ալեքսեևը հաղթեց Էլյանովին, Գելֆանդը` Չեպարինովին: Իր առաջին հաղթանակը տոնեց Ինարկիևը. նա հաղթեց Բաքրոյին: Ոչ-ոքի ավարտվեցին Իվանչուկ-Կարյակին և Կամսկի-Կասիմջանով պարտիաները:
Վերջին երեք տուրերից առաջ մրցաշարային աղյուսակը 6,5-ական միավորով գլխավորում են Լեկոն, Իվանչուկը և Կասիմջանովը: Արոնյանն ու Ալեքսեևն ունեն 6-ական միավոր: Հակոբյանը 4 միավորով բաժանում է 10-12-րդ տեղերը:
Զվարճալի միջադեպ գրանցվեց 8-րդ տուրի Լեկո-Յակովենկո պարտիայի ժամանակ: Հունգարացի գրոսմայստերը հրավիրեց մրցավարին և պահանջեց արձանագրել ոչ-ոքի, քանի որ տեղի է ունեցել քայլերի եռակի կրկնություն, իսկ ինքն արագ դուրս եկավ խաղասրահից: Մրցավարը ստուգեց դիրքը, և պարզվեց, որ ոչ մի կրկնություն էլ չի եղել, և Լեկոյին, ըստ գործող կանոնների, տուգանեցին` մրցակցի ժամանակին ավելացնելով երեք րոպե: Հետագայում պարզվեց, թե ինչու էր Լեկոն դիմել այդ քայլին: Նա ծիծաղելով բացատրեց, որ իրեն ստիպել էր բնական կարիքը: «Ես գիտեի, որ խաղատախտակին հավասար դիրք է, և որոշեցի դիմել այդ խորամանկությանը»,- բացատրեց սովորաբար զուսպ և հավասարակշռված Լեկոն:
Ահա թե ում հետ են հանդիպելու հայ շախմատիստները վերջին տուրերում.
11-րդ տուր (օգոստոսի 21)
ՀԱԿՈԲՅԱՆ-ԱՐՈՆՅԱՆ
12-րդ տուր (օգոստոսի 22)
ԼԵԿՈ-ԱՐՈՆՅԱՆ
ԻՆԱՐԿԻԵՎ-ՀԱԿՈԲՅԱՆ
13-րդ տուր (օգոստոսի 23)
ԱՐՈՆՅԱՆ-ԻՆԱՐԿԻԵՎ
ՀԱԿՈԲՅԱՆ-ԻՎԱՆՉՈՒԿ
Արտաշես ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ՋԵՐՄՈՒԿԻ ՇԱԽՄԱՏԱՅԻՆ ՄՐՑԱՇԱՐՈՒՄ
Ջերմուկում հասարակածն է հատել ՖԻԴԵ-ի «Մեծ մրցանակի» խաղարկության 5-րդ մրցաշարը: Քսան շախմատիստները պարտավոր են մասնակցել մրցաշարերից չորսին. յուրաքանչյուրին մասնակցում է 14 գրոսմայստեր: Ամեն մրցաշարից հետո խաղացողները ստանում են հաշվարկային միավորներ: Ընդհանուր արդյունքում երկու լավագույններն իրավունք կստանան մասնակցելու աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցաշարին: Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում մինչև Ջերմուկի մրցաշարը մասնակիցների վաստակած հաշվարկային միավորները.
Շաբաթ օրը կայացած վեցերորդ խաղափուլում սպիտակներով իր հերթական հաղթանակը տոնեց Լևոն Արոնյանը: Երկարատև պայքարից հետո նա ստիպեց անձնատուր լինել իսրայելցի Բորիս Գելֆանդին: Վլադիմիր Հակոբյանը ոչ-ոքի խաղաց ուկրաինացի Պավել Էլյանովի հետ: Կասիմջանովը սևերով հաղթեց Ինարկիևին, իսկ Ալեքսեևը սպիտակներով` Չեպարինովին: ՈՒշագրավ է, որ 73-րդ քայլից հետո խաղատախտակի վրա, արքաներից բացի, մնացել էին սպիտակների մեկական ձի և փիղ. սա տեսականորեն հաղթած դիրք է, սակայն, ի զարմանս բոլորի, բուլղարացին դեռ 16 քայլ էլ խաղաց` ստուգելով մրցակցի փղով ու ձիով մատ հայտարարելու կարողությունը: Այս խաղափուլում ոչ-ոքի ավարտվեցին Յակովենկո-Կարյակին, Լեկո-Բաքրո պարտիաները: Զավեշտալի ավարտ ունեցավ Իվանչուկ-Կամսկի հանդիպումը: Կամսկին ուներ բացահայտ հաղթած դիրք, բայց Իվանչուկի պահանջով արձանագրվեց ոչ-ոքի: Բանն այն է, որ շախմատում կա «50 քայլի կանոն». եթե 50 քայլի ընթացքում դիրքը չի փոխվում, այսինքն` չի փոխանակվում ոչ մի ֆիգուր, և զինվորները չեն տեղաշարժվում, ապա արձանագրվում է ոչ-ոքի: ՈՒ թեև Կամսկին փորձեց բողոքել, սակայն մրցավարներն անողոք էին. կանոնները խախտել չի կարելի:
Հաջորդ տուրը չափազանց անհաջող դասավորվեց մեր շախմատիստների համար: Նրանք խաղում էին սևերով և երկուսն էլ տանուլ տվեցին. Արոնյանը զիջեց Էլյանովին, Հակոբյանը` Կարյակինին: Առհասարակ, կիրակի օրվա տուրն ամենաարդյունավետն էր մինչ այդ կայացածների մեջ: Գրանցվեց ընդամենը մեկ ոչ-ոքի` Կասիմջանով-Իվանչուկ պարտիայում: Մյուս պարտիաներում Բաքրոն հաղթեց Յակովենկոյին, Գելֆանդը` Ինարկիևին, Ալեքսեևը` Կամսկուն, Լեկոն` Չեպարինովին:
Երեկ կայացած 8-րդ փուլում մեր երկու գրոսմայստերներն էլ սպիտակ խաղաքարերով խաղաղ դաշն կնքեցին: Արոնյանի ոչ ճիշտ 26-րդ քայլից հետո նրա մրցակից Կարյակինը ստացավ առավելություն, սակայն իր հերթին սխալ թույլ տվեց 27-րդ քայլում, և մի շարք փոխանակումներից հետո մրցակիցները համաձայնեցին ոչ-ոքիի: Սա սպիտակ խաղաքարերով Լևոնի առաջին ոչ-ոքին էր. մինչ այդ նա հաղթել էր իր բոլոր «սպիտակ» պարտիաներում: Հակոբյանն ու Բաքրոն էլ մոտավորապես հավասար դիրքում պարտիան ոչ-ոքի ավարտեցին քայլերի կրկնությամբ: Այս տուրում, առհասարակ, մրցակիցները տրամադրված էին խաղաղասիրաբար. միավորը կիսեցին նաև Ինարկիևն ու Էլյանովը, Ալեքսեևն ու Կասիմջանովը, Չեպարինովն ու Կամսկին, Լեկոն ու Յակովենկոն: Եվ միայն Իվանչուկն առավելության հասավ Գելֆանդի նկատմամբ:
Ութ տուրից հետո առաջատարներն են Լեկոն ու Իվանչուկը` 5,5-ական միավոր: Կասիմջանովն ունի 5 միավոր: Լևոն Արոնյանը ևս երեք շախմատիստի հետ 4,5-ական միավորով բաժանում է 4-7-րդ տեղերը: Հակոբյանը 3 միավորով բաժանում է 11-13-րդ տեղերը:
Այսօր մեր գրոսմայստերները կխաղան սև խաղաքարերով: Արոնյանը կմրցի ֆրանսիացի Էթիեն Բաքրոյի, իսկ Հակոբյանը` ռուսաստանցի Դմիտրի Յակովենկոյի հետ:
Արտաշես ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ՋԵՐՄՈՒԿԻ ՇԱԽՄԱՏԱՅԻՆ ՄՐՑԱՇԱՐՈՒՄ
Ջերմուկում շարունակվում է ՖԻԴԵ-ի «Մեծ մրցանակի» 5-րդ մրցաշարը: Հիշեցնենք, որ 14 գրոսմայստերներ շրջանային մրցակարգով վիճարկում են խաղարկվող միավորները, որոնց հանրագումարով, վեց մրցաշարերի արդյունքով, երկու լավագույններն իրավունք կստանան հետագայում պայքարելու աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսի համար:
Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան հանդես է եկել շատ լավ նախաձեռնությամբ. ամբողջ մրցաշարի ընթացքում Ջերմուկում են Հայաստանի տարբեր տարիքային խմբերի չեմպիոնները, որոնք ուշադիր հետևում են աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստների ելույթներին և, անկասկած, կատարելագործում են իրենց վարպետությունը: Լուսանկարում հենց նրանք են` իրենց կուռք Լևոն Արոնյանի հետ. կանգնած են Հայաստանի մինչև 14 տարեկանների չեմպիոն Հովիկ Ղաբուզյանը, մինչև 16 տարեկանների չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանը, նստած են մինչև 20 տարեկանների չեմպիոնուհի Աննա Հայրապետյանը և մինչև 10 տարեկանների չեմպիոն Արման Հարությունյանը: Նրանք Ջերմուկում են իրենց մարզչի` ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ, վաստակավոր մարզիչ Վլադիմիր Հայրապետյանի հետ: Մեր չեմպիոններն ակտիվորեն մասնակցում են խաղափուլերից հետո անցկացվող մամուլի ասուլիսներին, իրենց տարբերակներն են առաջարկում գրոսմայստերներին, և վերջիններս հաճախ համակարծիք են լինում իրենց պատանի արվեստակիցներին:
Անդրադառնանք մրցաշարին: Երրորդ խաղափուլն անցավ համեմատաբար խաղաղ պայքարում. միայն մեկ պարտիա արդյունավետ ելք ունեցավ: Ռուսաստանցի Եվգենի Ալեքսեևը, որը նախորդ տուրում զիջել էր Լևոն Արոնյանին, առավելության հասավ իր հայրենակից Էռնեստո Ինարկիևի նկատմամբ: Չեպարինով-Արոնյան, Կամսկի-Հակոբյան, Իվանչուկ-Լեկո, Կասիմջանով- Յակովենկո, Գելֆանդ-Բաքրո և Էլյանով-Կարյակին հանդիպումներն ավարտվեցին ոչ-ոքի:
Հաջորդ օրն արդեն «արյունալի էր»: ՈՒկրաինացի Վասիլի Իվանչուկը տոնեց իր առաջին հաղթանակը. նրա մրցակիցը նույն Ալեքսեևն էր: Հունգարացի Պետեր Լեկոն հաղթեց դեռևս ՈՒկրաինան ներկայացնող Սերգեյ Կարյակինին (օրերս նա ստացել է Ռուսաստանի քաղաքացիություն և հոկտեմբերից հանդես է գալու Ռուսաստանի դրոշի ներքո): Գեղեցիկ հաղթանակ տոնեց Լևոն Արոնյանը: Հենց խաղասկզբում` 5-րդ քայլում, նա նորույթ կիրառեց ամերիկացի Գատա Կամսկու հետ պարտիայում և արագորեն ստացավ մեծ առավելություն: Կամսկին չկարողացավ գտնել հակախաղ և 41-րդ քայլում ստիպված էր կանգնեցնել ժամացույցը: Տուրի մյուս պարտիաները` Հակոբյան-Կասիմջանով, Ինարկիև-Չեպարինով, Յակովենկո-Գելֆանդ և Բաքրո-Էլյանով, ավարտվեցին ոչ-ոքի:
Երեկ կայացավ հինգերորդ խաղափուլը: Օրը չափազանց անհաջող էր հայ շախմատիստների համար: Լևոն Արոնյանը սևերով մրցեց ուզբեկ Ռուստամ Կասիմջանովի հետ: Վերջինս 19-րդ քայլում նորույթ կիրառեց` ստանալով դիրքային առավելություն, սակայն, թեև Արոնյանը որակ էր զոհաբերել, դիրքը մոտավորապես հավասար էր: Լևոնի համար ճակատագրական եղավ 30-րդ քայլը. նա վրիպեց, և ուզբեկ գրոսմայստերը ստացավ մեծ առավելություն ու հաղթանակը ձեռքից բաց չթողեց: Վլադիմիր Հակոբյանն էլ զիջեց իսրայելցի Բորիս Գելֆանդին: Միջնախաղում սպիտակները ստացան դիրքային առավելություն և, օգտվելով Վլադիմիրի մի քանի ոչ ճիշտ քայլերից, պարտիան հասցրին հաղթական ավարտին: Սրանք Արոնյանի և Հակոբյանի առաջին պարտություններն էին այս մրցաշարում: Վասիլի Իվանչուկը սևերով հաղթեց Իվան Չեպարինովին, Սերգեյ Կարյակինը` սպիտակներով Էթիեն Բաքրոյին, Գատա Կամսկին` սպիտակներով Էռնեստո Ինարկիևին: Ոչ-ոքի ավարտվեցին Էլյանով-Յակովենկո և Ալեքսեև-Լեկո պարտիաները: Հինգերորդ տուրից հետո մրցաշարային աղյուսակը 3,5-ական միավորով գլխավորում են Լեկոն և Իվանչուկը: Արոնյանը, Գելֆանդը և Կասիմջանովը 3-ական միավորով բաժանում են 3-5-րդ տեղերը: Վլադիմիր Հակոբյանն ունի 2 միավոր:
Այսօր մրցաշարում հանգստյան օր է: Վաղը մեր շախմատիստները կխաղան սպիտակներով. Արոնյանը կմրցի Տիգրան Պետրոսյանի աշակերտ Բորիս Գելֆանդի, իսկ Հակոբյանը` ուկրաինացի Պավել Էլյանովի հետ:
Արտաշես ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ՋԵՐՄՈՒԿԻ ՇԱԽՄԱՏԱՅԻՆ ՄՐՑԱՇԱՐՈՒՄ
Շաբաթ օրը Ջերմուկ առողջարանային քաղաքում մեկնարկեց շախմատի խոշոր միջազգային մրցաշար` ՖԻԴԵ-ի «Մեծ մրցանակի» խաղարկության 5-րդ մրցաշարը: Մասնակցում է աշխարհի ուժեղագույն 14 շախմատիստ: Սա այդ շարքի նախավերջին մրցաշարն է: Բոլոր մրցաշարերի արդյունքներով առաջին երկու տեղերը զբաղեցրած շախմատիստներն իրավունք կստանան պայքարելու աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսի համար: Այս պահին պոտենցիալ առաջատարը Լևոն Արոնյանն է, որը մասնակցել է երկու մրցաշարի և երկուսում էլ միանձնյա զբաղեցրել առաջին տեղը:
Այս մրցաշարը նվիրված է աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի ծննդյան 80-ամյակին: ՈՒշագրավ է մրցաշարի խորհրդանիշը. այն ունի շախմատի արքայի տեսք, որը ժամացույցի սլաքին հակառակ ուղղությամբ 90 աստիճան պտտելու դեպքում կարդացվում է 80 թիվը:
Անդրադառնանք բացման արարողությանը: Այն տեղի ունեցավ լճակի ափին: Ողջույնի խոսք ասացին ՀՀ նախագահ և ՀՀ շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ Սերժ Սարգսյանը և ՖԻԴԵ-ի նախագահ Կիրսան Իլյումժինովը: Հատուկ ուշադրության է արժանի միջոցառման կազմակերպումը, որը, գրեթե ինչպես միշտ նման դեպքերում, շատ ցածր մակարդակի էր: Նախ` հանդիսավարների մասին: Այնպիսի տպավորություն ստեղծվեց, ասես նրանք տեղյակ չեն, թե ինչ են վարում: Բազմաթիվ էին սխալները: Այսպես, ՈՒկրաինան ներկայացնող գրոսմայստեր Պավել Էլյանովը ներկայացվեց որպես ռուսաստանցի, Վասիլի Իվանչուկը ներկայացվեց միայն հայերեն, այնինչ մյուս շախմատիստների անունները կարդացվում էին նաև անգլերեն, Ռուստամ Կասիմջանովի ազգանունն արտասանվեց Կասմիջանով և այդպես շարունակ: Պատվավոր հյուրերից ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Սոս Սարգսյանը ներկայացվեց որպես Հայաստանի ժողովրդական արտիստ: Համերգային կատարումների ժամանակ բազմաթիվ էին անտեղի դադարները: Հանդիսավարների անտեղյակությունը լիովին բացահայտվեց մրցաշարի վիճակահանության ժամանակ, երբ որոշվում էին մասնակիցների հերթական համարները, սակայն, ըստ հանդիսավարների, որոշվում էին առաջին տուրի զույգերը: Ներկաներն ու հեռուստադիտողներն այդպես էլ չկարողացան իմանալ, թե որ շախմատիստը որ համարը ստացավ, իսկ դրանից կախված է, թե ով ում հետ, որ տուրում և ինչ գույնի խաղաքարերով պետք է հանդիպի: Վատը չէր լճակում պտտվող լաստանավակի մտահղացումը, որի վրա տեղ զբաղեցրին մրցաշարի մասնակիցները: Սակայն կազմակերպիչները հաշվի չէին առել, որ երեկոյան ժամերին Ջերմուկում բավականին ցուրտ է, և, ինչպես վկայում է լաստանավակի վրա գտնված ռուս անվանի շախմատային մեկնաբան Յուրի Վասիլևը, մոտ երկու ժամում շախմատիստները լավ մրսեցին:
Կիրակի օրը գրոսմայստերները նստեցին խաղատախտակների առաջ: Արդյունավետ ավարտ ունեցավ երկու պարտիա. Լեկոն սևերով հաղթեց Ինարկիևին, իսկ Չեպարինովը սպիտակներով` Յակովենկոյին: Իվանչուկ-Արոնյան, Ալեքսեև-Հակոբյան, Գելֆանդ-Էլյանով, Կասիմջանով-Կարյակին և Կամսկի-Բաքրո պարտիաներն ավարտվեցին ոչ-ոքի:
Երեկ կայացած երկրորդ խաղափուլում իր առաջին հաղթանակը տոնեց մեր շախմատի առաջատար Լևոն Արոնյանը: Նա սպիտակներով առավելության հասավ ռուսաստանցի Եվգենի Ալեքսեևի նկատմամբ: Յակովենկոն հաղթեց Կամսկուն, իսկ Հակոբյան-Չեպարինով, Բաքրո-Կասիմջանով, Կարյակին-Գելֆանդ, Լեկո-Էլյանով, Ինարկիև-Իվանչուկ պարտիաները խաղաղ ելք ունեցան: Երկու տուրից հետո Արոնյանը, Լեկոն և Չեպարինովը վաստակել են 1,5-ական միավոր և գլխավորում են մրցաշարային աղյուսակը: Այսօր Արոնյանը սևերով կխաղա Չեպարինովի, իսկ Հակոբյանը` սևերով Կամսկու հետ:
Արտաշես ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ
Բռնցքամարտ չեմ սիրում, ընդունում եմ, որ գեղեցիկ և ուժեղ մարզաձև է, բայց չեմ սիրում, որովհետև բոլորովին չեմ հասկանում, թե ինչպես կարելի է սպորտ համարել միմյանց ցավ պատճառելը: Բայց դա միայն իմ կարծիքն է, իսկ միլիոնավոր մարդիկ դարերի ընթացքում հասկացել, գնահատել, միմյանց են փոխանցել մարտարվեստների գաղտնիքներն ու հմայքները: ՈՒ թեև չեմ սիրում բռնցքամարտ, բայց հետաքրքրվում եմ, ուստի կարդացի Ալբերտ Հովսեփյանի հոդվածը «Իրավունքը de facto»-ում, որի մշտական ընթերցողն եմ: Ճիշտն ասած, նաև վերնագրի պատճառով կարդացի, որովհետև շատ խոսուն էր` «Թալանվող արտադրանք»... ՈՒ եթե նույնիսկ մարզիկին համարենք «արտադրանք», բացարձակապես հասկանալի չէ, թե ինչու այդ «արտադրանքը» պիտի բացառապես տեղական սպառում ունենա: Այն էլ այն պարագայում, երբ չկա տեղական շուկա: Աղքատի այդ հոգեբանությունը վաղուց հաղթահարելու ժամանակն է. եթե Հայաստանում ծնված-մեծացած, մարզված ու ճանաչումի առաջին պտուղները վայելած մարզիկը հայտնվում է արտասահմանում ու այնտեղ է շարունակում իր կարիերան` այլ երկրի դրոշի տակ, դա բոլորովին չի նշանակում, թե այդ մարզիկը դավաճան է, փառասեր, փողամոլ ու սրիկա: Դա ընդամենը նշանակում է, որ Հայաստանը դեռ չունի մարզական մենեջմենթի այն դպրոցը, որ կարողանա համաշխարհային ճանաչման արժանացնել իր մարզիկներին: Փոքր է ասպարեզը, չհասկացված ու չգնահատված, չկան մասնագետներ: Եթե մարզիչներ նույնիսկ գտնվեն, նշանավոր մարզիկի համար դա շատ քիչ է, որովհետև նրան պետք է ասպարեզ, գովազդ, հակառակորդ, մարզվելու և իր հմտությունները կատարելագործելու պայմաններ, ուրեմն` նաև մեծ գումարներ։ Այս թվարկումը կարելի է շարունակել: Եվ հարգարժան Ալբերտ Հովսեփյանին, կարծում եմ, այս ամենը շատ ավելի լավ է հայտնի: Մեծ նավին մեծ նավարկություն է պետք, իսկ եթե չկա այդ մեծ ծովը, նավը պետք չէ ծանծաղուտ խրել: Իհարկե, շատ ավելի ցանկալի կլիներ, որ հայ մարզիկները հաղթեին Հայաստանի դրոշի ներքո ու Հայաստան բերեին իրենց ճանաչումի և փառքի դափնիները, բայց անկեղծ լինենք` ունե՞նք մենք այդ պայմանները: Որոշ մարզաձևերին միայն տրամադրվող ֆինանսավորումը, այն էլ դեպքից դեպք` օլիմպիական խաղեր, աշխարհի կամ Եվրոպայի առաջնություն, այն կայուն ու մշտական քաղաքականությունը չէ, որ մարզական հաջողություններ է բերելու Հայաստանին` նույնիսկ սպորտի նախարարության առկայությամբ: Մի քանի տաղանդավոր մարզիչ ու մի քանի հանրահայտ մարզիկ, մի քիչ էլ ֆինանսներ ունենալն այն ճանապարհը չէ, որ կապահովի Ալբերտ Հովսեփյանի երազանքի իրականացումը: Թող ներվի ասել, բայց այդ «երազողները» շատ են հիշեցնում խոտի դեզի վրա նստած այն շանը, որ ոչ ինքն է ուտում, ոչ էլ ուրիշներին է մոտ թողնում։ Պետք չէ փոքրոգի լինել: Արվեստում, սպորտում, կյանքում, ընդհանրապես, իսկական հաջողության հասնելն իրո՛ք դժվար է, և երբեք չես կարող ստույգ ասել` ո՞ւմ ներդրումն էր ավելի ու որոշիչ` մարզիկի՞, մարզչի՞, շրջապատի՞:
Կա նաև մեդալի հակառակ կողմը. չունես քո խաղը և ընդունում ես ուրիշի խաղը, նա էլ թելադրում է պայմանները, ու դու չես կարող դրանք փոխել, քանի դեռ նա է խաղի տերը: Համենայն դեպս, Արթուր Աբրահամ լինի, թե Ավետիք Աբրահամյան, բոլորն էլ գիտեն, որ նա հայ է, ինչ դրոշ էլ ծածանվի նրա հաղթանակի դեպքում, Հայաստանը ոչինչ չի կորցնում: Եվ պետք չէ նշանավոր դարձածների փառքից փշուրներ կորզելու այդ ողորմելի հաշվապահությունը` երբ գնան, ուր գնան, ինչ անեն, ինչքան ստացան, որտեղ ծախսեցին... Նրանք առանց այն էլ այնքան քիչ են: Շառլ Ազնավուրին` Շահնուր Ազնավուրյանին, ոչ ոք չի հարցնում` անուն-ազգանունդ ինչո՞ւ փոխեցիր: Լավ արեց, ուրեմն այդպես էր պետք, ճիշտը դա էր: Եվ դա ոչ թե օտարամոլություն է, այլ խաղի այն պարտադիր պայմաններից մեկը, որ պահանջում է շոուն: Իսկ շոուն հիանալի կարող է շարունակվել առանց նրանց, մրցակցությունը միշտ կա, և այս փաստը պետք չէ մոռանալ: Նեղլիկ գավառամտության գաղափարներն ու պատկերացումները ոչ մի տեղ չեն տանում, ավելի ճիշտ` տանում են առավելագույնը` սեփական տան բակ, որից կհրճվի ալբերտհովսեփյանների հայրենասեր սիրտը, բայց ընդամենն այդքանը, իսկ համաշխարհային սպորտն իր հաղթանակները կտոնի այլ պետությունների դրոշներով ու հիմների հնչյունների տակ, և միայն դեպքից դեպք ինչ-որ մեկը կարող է պոկվել այդ ճահճից, եթե հանդգնի սիրել իր գործն ու իր անձը` միջին հանրապետական թույլատրելի մասշտաբից ավելի:
Աշոտ ՓՈԹԻԿՅԱՆ
Հ. Գ. -«Պանդուխտ» պրոֆեսիոնալ չի լինում, լինում է պրոֆեսիոնալ, որ պրոֆեսիայի բերումով գնում է իր ճանապարհով` կողքից ով էլ ինչ ասի: Եվ եթե նա հանկարծ դադար առնի, կողքից խոսողներն էլ անգործ կմնան: