Հայաստանի լիբերալ կուսակցության նախագահ, ՀԱԿ-ի ներկայացուցիչ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ, ով նախագահում էր Հայաստանի խորհրդարանական պատվիրակությունը, երբ 2001-ի հունվարի 25-ին Հայաստանը դարձավ ԵԽ-ի լիարժեք անդամ, երեկ «Իրավունք de facto» ակումբի հյուրն էր:
Բնականաբար, լրագրողներին հետաքրքրում էր, թե ինչպես է վերաբերվում ԵԽԽՎ-ում Հայաստանի պատվիրակության նախկին ղեկավարն այս կառույցի` օրերս ընդունած 1643 բանաձևին, ինչը ՀՀԿ-ն շտապեց որակել որպես «Հայաստանում ժողովրդավարության հաղթանակ»։
«Մենք կռիվ-կռիվ չենք խաղում, որ հաղթենք կամ պարտվենք,- ասաց ՀԼԿ-ի նախագահը:- Չկա այստեղ հաղթանակ, և ո՞ւմ դեմ պետք է լիներ այդ հաղթանակը: Եթե իշխանությունը սեփական ժողովրդին հակառակորդ կամ թշնամի է համարում, ուրեմն այս փուլում ինքը հաղթեց: Իրականում, սակայն, ի՞նչ տեղի ունեցավ. նորից որպես գերակայող խնդիր առաջ քաշվեց Ղարաբաղի հարցը, և սրա շուրջ բանակցությունների արդյունքում Հայաստանին չզրկեցին ձայնի իրավունքից: Կարծում եմ` այս բանաձևը կործանարար է ընդհանրապես Հարավային Կովկասի համար: Նման մոտեցումների արդյունքում է, որ Ադրբեջանը դարձավ միապետական երկիր, ՌԴ-ում ժողովրդավարությունը զրո մակարդակի վրա է, իսկ Հայաստանն էլ մարտի 1, զոհեր ու քաղբանտարկյալներ ունեցավ: Փաստորեն, ԵԽ-ն չկարողացավ բարոյական խնդիր հաղթահարել և հերթական անգամ դարձավ համաշխարհային քաղաքական խարդավանքների պատանդը: Ես ավելորդ եմ համարում ԵԽ-ի գոյությունը: Նույն բանը կարելի է ասել ԵԱՀԿ-ի մասին»:
Անդրադառնալով «7-ի գործի» դատավարությանը` բանախոսը հետևյալ համոզմունքը հայտնեց. «Նույն շոուն դարձյալ կշարունակվի, մինչև ԱԺ-ն քրեական օրենսգրքի 225 և 300 հոդվածներում համապատասխան փոփոխություններ կանի: Սրա արդյունքում էլ մի մասին կազատեն, իսկ մի մասին` ոչ, վերջիններիս քաղաքական տիրույթից տեղափոխելով քրեական հարթություն, պնդելով, օրինակ, թե Մյասնիկ Մալխասյանի ձեռքին ձող կար, որով մարդ պետք է սպաներ, իսկ Սմբատ Այվազյանն էլ հրել է ոստիկանին: Հավատացեք, նման բաներ չեն եղել»:
Լրագրողները հետաքրքրվեցին նաև, թե ճի՞շտ են այն տեղեկությունները, որ մարտի 1-ին ՀԱԿ-ի ծրագրած հանրահավաքը վիժեցնելու նպատակով իշխանությունն այսօրվանից արդեն անցել է գործի, ոստիկանները «պրոֆիլակտիկ» զրույցներ են վարում բնակչության հետ: «Իհարկե,- հաստատեց Հովհաննես Հովհաննիսյանը,- մենք տեղեկություններ ունենք, որ մեր ակտիվիստներին ու համախոհներին հրավիրում են ոստիկանություն, բացատրական աշխատանքներ տանում: Դեպքեր էլ կան, որ ստորագրություններ են վերցնում, մի մասին էլ վախեցնում կամ հաթաթա են տալիս: Սա նոր բան չէ, սակայն հիմա շատ ավելի կազմակերպված են դա անում»:
Ինչ վերաբերում է Հայ ազգային կոնգրեսի հետագա մարտավարությանը, Հայաստանի լիբերալ կուսակցության նախագահը վստահեցրեց, որ ընդդիմությունը շարունակելու է հետամուտ լինել իր արդարացի պահանջին, այն է` ազատել քաղբանտարկյալներին, ովքեր պատանդի կարգավիճակում են։ Այն հարցին էլ, թե ճի՞շտ են համարում, արդյոք, որ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը բոյկոտ հայտարարեց ԵԽԽՎ-ին, բանախոսը պատասխանեց. «Կարծում եմ` ճիշտ արեց: Տվյալ իրավիճակում Րաֆֆի Հովհաննիսյանն այնտեղ անելիք չուներ: Միայն այն ժամանակ ճիշտ կլիներ նրա մասնակցությունը, եթե պարոնայք Կոլոմբիեն ու Պրեսկոտը չգային Հայաստան, ուղղակի գործարք չկնքեին իշխանությունների հետ` չհանդիպելով ընդդիմության ներկայացուցիչներից և ոչ մեկին: ՈՒրախ կլինեի, եթե Րաֆֆի Հովհաննիսյանն ու «Ժառանգություն» խմբակցությունը քաղաքական հայտարարություն անեին և դուրս գային ԱԺ-ից: Դա նրանց կողմից շատ ճիշտ քայլ կլիներ, որը կգնահատվեր նաև հասարակության և ժողովրդի կողմից»:
Գոռ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

«Կանխատեսումներ անելը, ինչպես ասում են, անշնորհակալ գործ է։ Առավել ևս, երբ գործ ունենք մի մարմնի` ԵԽԽՎ-ի հետ, որի հիմնական սկզբունքները, կարծես թե, գիտենք` ժողովրդավարություն, մարդու իրավունքներ, ազատություն, բայց վերջին ութ տարիների ընթացքում, երբ Հայաստանի Հանրապետությունը դարձավ այս կառույցի լիիրավ անդամ, ԵԽԽՎ-ի գործունեությունն անհասկանալի է, որովհետև ամեն մի ընտրությունից հետո այն գնահատականները, որ տրվում են այդ մարմնի կողմից, լինում են լղոզված։ ՈՒստի ես չեմ փորձի կանխատեսումներ անել, այլ ուղղակի իմ մոտեցումները շատ հստակ կներկայացնեմ, թե ի՞նչ կարող է տեղի ունենալ, և ինչպե՞ս եմ տեսնում հետագա գործընթացները, որոնք կապված են ձմեռային այս նստաշրջանի հետ»։
Երեկ «Իրավունք de facto» ակումբում «ԵԽԽՎ-ի ձմեռային նստաշրջանից առաջ» թեմայի շուրջ այսպես սկսեց իր խոսքը Հայ ազգային կոնգրեսի ներկայացուցիչ ՎԱՀԱԳՆ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ։
«Այն, ինչ եղավ փետրվարի 19-ի ընտրություններից և մարտյան դեպքերից հետո, ես կապում եմ, ինչ-որ առումով, եվրոպական կառույցների գնահատականների հետ, որոնք տրվեցին ընտրություններին և մարտի 1-ից հետո տեղի ունեցած իրադարձություններին։ Կիսատ-պռատ գնահատականները հանգեցրին նրան, որ իշխանությունը մտածեց, թե իրեն հնարավորություն է տրվել մարդկանց նկատմամբ բռնի ուժ գործադրելու, անցկացնելու այնպիսի ընտրություններ, ինչպես իրենք են սովոր` պարզապես թվերի նկարչություն։ Այսօրվա մեր ներքաղաքական իրականության մեջ մեղքի բաժին ունեն նաև եվրոպական կառույցները»։ Ընդդիմադիր գործչի հավաստմամբ` ի վերջո, եվրոպական կառույցները` ԵԽԽՎ-ն, համազեկուցողները, մոնիտորինգի խումբը, հանգեցին այն տեսակետին, որ, իսկապես, ՀՀ-ում կան քաղաքական բանտարկյալներ։ Հիմա ԵԽԽՎ-ի ներկայացուցիչներն իրենք են իշխանությունից պահանջում հայտնի 1609 և 1620 բանաձևերի կատարումը, որովհետև իրենք էլ հասկացան, որ իշխանությունն անցած տասն ամիսների ընթացքում որևէ քայլ չի արել, որը հնարավորություն կտար ընդդիմությանը պատասխան քայլ անելու։ Իսկ իրենց քայլերի առաջնահերթությունը, այն է` իշխանությունների հետ գնալ երկխոսության, ըստ բանախոսի, բխում է ՀԱԿ-ի թիվ մեկ պահանջի կատարումից։ «Մեզ միշտ առաջարկում են երկխոսության մեջ մտնել իշխանությունների հետ, և որ, ի վերջո, ՀՀ-ում եղած խնդիրները միայն իշխանություններինը չեն, այլ նաև վերաբերում են մեզ` ընդդիմադիրներիս և առհասարակ` ՀՀ քաղաքացիներիս, քանի որ բոլորս ապրում ենք Հայաստանի Հանրապետությունում։ Մենք, կիսելով այս մոտեցումը, բոլոր դեպքերում, հստակ պահանջ ենք դրել, որ երկխոսության կգնանք միայն այն ժամանակ, երբ մեր ընկերները, որոնց մենք համարում ենք քաղբանտարկյալներ, ազատ կարձակվեն»։ Եվ քանի որ այս պահանջը, որը նաև ամրագրված է եվրոպական կառույցների դիրքորոշումներում, չի կատարվել, պարոն Խաչատրյանը համոզմունք հայտնեց, որ ԵԽԽՎ-ի ձմեռային նստաշրջանում խիստ գնահատականներ կտրվեն, և իր անձնական կարծիքն արտահայտելով, ասաց. «Ես կարծում եմ, որ իսկապես Հայաստանը պետք է պատժվի և զրկվի ձայնի իրավունքից։ Սակայն սա ասում եմ ոչ նրա համար, որ ես վատն եմ ցանկանում, այլ համարում եմ, որ Հայաստանի իշխանություններն այս ընթացքում, որ տրված էր իրենց եվրոպական կառույցների կողմից` վերականգնելու ժողովրդավարությունը, մարդու իրավունքները և ազատությունը, կատարել են ճիշտ հակառակը։ Անցած ուրբաթ «7-ի» դատավարությունից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունը մեկ անգամ ևս ապացուցեց, որ իսկապես իշխանություններն ուղղվելու ցանկություն չունեն։ Նրանք ուզում են ցույց տալ, որ միայն ուժն է խոսում Հայաստանում։ Իսկ մենք էլ նրանց պատասխանում ենք, որ պետք է գործեն օրենքը և սահմանադրությունը։ Այս ամենից ելնելով` մեկ անգամ ևս կրկնում եմ իմ անձնական կարծիքը, որ Հայաստանին պետք է ձայնից զրկեն, ինչը, միգուցե, կսթափեցնի իշխանությանը` Սերժ Սարգսյանին, նրա համախոհներին, ինչպես նաև ամբողջ իշխանական համակարգին, որ եվրոպական կառույցները պատրաստ են ավելի խիստ միջոցներ կիրառել»։ Ակումբի հյուրը մտահոգություն հայտնեց մեկ այլ խնդրի առնչությամբ ևս, շեշտելով, որ Հայաստանին ձայնի իրավունքից զրկելուց հետո հետևանքները կարող են միանշանակ չլինել. «Տեսակետ կա, որ իշխանությունը կձերբազատվի Եվրոպայի առջև ստանձնած պարտավորություններից և կսկսի ռեպրեսիաներն ավելի ուժեղացնել մեր նկատմամբ։ Դատավարության ընթացքում ավելի կոպիտ միջոցների կդիմեն, կզրկեն հանրահավաքներ անելու իրավունքից։ Բոլոր դեպքերում, ինչ-որ սահման կա, որից այն կողմ արդեն ԵԽ-ն ինքը պետք է մտածի իր մասին, քանի որ իշխանությունները ցույց են տվել, որ որպես պարտնյոր հանդես չեն գալիս Եվրոպայի հետ։ Այնտեղ խոստումներ են տալիս, սակայն գալով Հայաստան, մոռանում են դրանց մասին»։ Պարոն Խաչատրյանը խնդրո առնչությամբ նկատեց նաև, որ ոչ թե Եվրոպան է մեզ զոռով տարել իր մոտ, այլ մենք ենք ցանկացել անդամակցել նրան։
Չշրջանցվեց նաև Ղարաբաղի հարցը, որի առնչությամբ բանախոսը ներկայացրեց ՀԱԿ-ի դիրքորոշումը։ «Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ հոկտեմբերին մենք հանրահավաքային գործընթացը կասեցրինք հենց այդ պատճառով։ Հիմա էլ ենք նույն կարծիքին, որ որևիցե ձևով չենք խանգարի Ղարաբաղի հարցի հետ կապված գործընթացներին, ընդհակառակը, միշտ նպաստողի դերում ենք եղել, կանք ու կլինենք` հարցի լուծմանն ի նպաստ գործեր ու քայլեր կատարելու»։ Այնուհետև պարոն Խաչատրյանը պատասխանեց լրագրողների հարցերին, մասնավոր խնդիրների առնչությամբ առավել որոշակիացնելու համար թե՛ իր, թե՛ ՀԱԿ-ի դիրքորոշումները։ «Արմենպրեսի» թղթակցի այն հարցին, թե ինչպես է վերաբերվում այն պնդմանը, որ չի բացառվում, որ Կոտայքի մարզային բաժնի հարկադիր կատարողի նկատմամբ հարձակումն ու հասցված մարմնական վնասվածքները կարող էին կապված լինել նրա ծառայողական պարտականությունների հետ, եթե հաշվի առնենք, որ նա «Բջնի» հանքային ջրերի գործարանի վարույթն է իրականացնում, ինչպես նաև հաշվի առնելով Խաչատուր Սուքիասյանի հոր վերջին օրերին հնչեցրած սպառնալիքները, պարոն Խաչատրյանը պատասխանեց. «Միանշանակ` վատ։ Ե՛վ ենթարկվողները, և՛ օրենքը պաշտպանողները պետք է գործեն միայն և միայն օրենքի սահմաններում։ Սակայն ուսադիր կրելը, օրենքի անունից խոսելը դեռևս չի նշանակում, որ ինքը օրենքի շրջանակներում է գործում։ Տվյալ դեպքում, եթե մենք սպասենք մեկ-երկու օր, հետաքննության արդյունքում կպարզվի, թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում։ Բայց ես նաև իմ տեսակետն ունեմ, այն է, որ Խ. Սուքիասյանի ընտանիքն իր գործողությունները կատարած կլինի օրենքի շրջանակներում»։ «Մարդիկ» լրատվական կենտրոնի լրագրողի հնչեցրած այն հարցին, թե արդյո՞ք Հայաստանին ձայնի իրավունքից զրկելով ԵԽԽՎ-ն կմաքրազերծվի բոլոր մեղքերից, որը կարելի է անվանել երկակի ստանդարտներ, հյուրը պատասխանեց. «Չի մաքրազերծվի, բայց գոնե սկզբունքայնություն կցուցաբերի, որովհետև դա երկար ճանապարհ է։ Ինչի մասին խոսում ենք, միայն Հայաստանին չի վերաբերում։ Նույն Վրաստանի և Ադրբեջանի դեպքերի առնչությամբ տրված գնահատականներն էլ ինձ համար ընդունելի չեն։ Այս ռեժիմները ոչ մի բանով իրարից չեն տարբերվում։ Միգուցե Հայաստանի դեպքն ահազանգ լինի մնացածների համար։ Հնարավոր է հարցնեք` ինչո՞ւ մենք։ Որովհետև մենք չափն անցել ենք, որովհետև մարտի 1-ին տասը զոհ եղավ»։ Այնուհետև, «Իրավունքը de facto»-ի հարցին, թե ինչպես է հյուրը վերաբերվում ՀՅԴ-ի ներկայացուցիչ Ալվարդ Պետրոսյանի հնչեցրած այն մտքին, որ ընդդիմությունն այսօր սրտատրոփ սպասում է Հայաստանին ձայնի իրավունքից զրկելուն, որպեսզի չարախնդա, կես կատակ, կես լուրջ, Խաչատրյանը մատնացույց արեց հենց իրեն. «Ես հիմա ֆիզիկապես ներկա եմ այստեղ, և ես եմ այդ տեսակետը պաշտպանողը։ Բայց իմ դեմքին չկա, չէ՞, երջանիկ զգալու նշան։ Ալվարդ Պետրոսյանը թող ասի այդպես, բայց նա չարաչար սխալվում է։ Մենք չարախնդալու ցանկություն բնավ չունենք, որովհետև մենք այստեղ ենք ապրում և ապրելու ենք, հետևաբար, հետևանքները կրելու ենք բոլորս»։
Անդրադառնալով համաշխարհային ճգնաժամի հնարավոր ազդեցություններին և վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի այն մտքին, թե չիրականացավ ընդդիմության «երազանքը», այն է` ճգնաժամը կործանելու է Հայաստանը, պարոն Խաչատրյանը պատասխանեց. «Ես չգիտեմ` Տիգրան Սարգսյանը որտեղի՞ց է վերցրել, թե մենք այդպիսի կանխատեսումներ ենք արել։ Մենք ուրիշ բան ենք ասել, որ համաշխարհային ճգնաժամ գոյություն ունի և այն իր ազդեցությունն է ունենալու նաև Հայաստանի վրա։ Ի վերջո, գաղտնիք չէ, որ Հայաստանն ապրում է դրսի հաշվին, միայն 2007 թ. մասնավոր տրանսֆերների տեսքով Հայաստան է փոխանցվել 1 մլրդ 500 մլն դոլար, իսկ մինչև 2008 թ. հոկտեմբեր` 1 մլրդ 400 մլն դոլար։ Եթե համաշխարհային տնտեսության վիճակը վատացել է, շատ պարզ տրամաբանությամբ այդ ֆինանսական հնարավորություններն այլևս չենք ունենա»։ Բայց և այնպես, Վահագն Խաչատրյանը ՀԱԿ-ի հավաքական մեկ ցանկություն հայտնեց, ասելով, որ իրենց համար շատ ավելի կարևոր է, որ Հայաստան պետությունը դրսից ճնշումների չենթարկվի, այլ միայն ներսից, քանի որ դրսի ճնշումներն իրենց մեջ այլևայլ շահեր են պարունակում, որոնք շատ դեպքերում մեր շահերի հետ չեն համընկնում։
Գոռ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Երեկ «Իրավունք de facto» ակումբում, ինչպես ասում են, ասեղ գցելու տեղ չկար: Ինչպես երևում է, հայրենի լրատվամիջոցները խիստ էին հետաքրքրված, թե ներքին ու արտաքին քաղաքական ինչպիսի խմորումներ է կանխատեսում ՀՀԿ խորհրդարանական խմբակցության ղեկավար ԳԱԼՈՒՍՏ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ, ով լրագրողական ու քաղաքական շրջանակներում հայտնի է որպես բաց ենթատեքստով «գուշակություններ» անող հրապարակային գործիչ:
Ներկայացնում ենք ասուլիսի հիմնական «մեխերը»` հարցուպատասխանի տեսքով:
-ՀՀԿ-ի տարբեր ներկայացուցիչների դիրքորոշումները` կապված ԵԽԽՎ-ի առաջիկա նիստի և առհասարակ մարտյան դեպքերի հետ, տարբեր են: Ոմանք ասում են, որ Հայաստանը, ձայնի իրավունքից զրկվելով, առանձնապես ոչինչ չի կորցնի, ուրիշներն էլ ասում են, որ դա անպայման պետք է կանխել («Ազատություն» ռ/կ, Տիգրան Ավետիսյան):
-Մեր ներկայացուցիչներից որևէ մեկը չի ասել, որ ձայնի իրավունքից զրկվելով, ոչինչ չենք կորցնի։ Իհարկե, մեզ համար շատ ցանկալի է, որ Եվրախորհուրդը պատժամիջոցներ չկիրառի մեր պետության նկատմամբ: Բայց նույնիսկ հակառակ դեպքում էլ մենք չենք ընկճվելու, քանի որ ունենք կազմակերպված ծրագրեր, որոնք հընթացս կարողանում ենք կյանքի կոչել: Ինչ վերաբերում է ԵԽԽՎ-ին, ես ավելի բարձր կարծիք ունեմ վեհաժողովի մասին, սակայն կարծում եմ, որ Եվրախորհրդի ընդհանուր սցենարները վերանայման, քննարկման, նորացման կարիք ունեն: Մեզ համար երբեք ընդունելի չի կարող լինել, որ 15 հոգով կարող են նստել և 10-ը մարդու ձայնով մի մեծ պետության խնդիրներին գնահատականներ տալ: Սակայն տեսակետ հայտնել, որ Եվրախորհուրդը և այլ եվրոպական կառույցներ մեր նկատմամբ վատ դիրքորոշում ունեն, և դա մեզ բնավ չի հետաքրքրում, ընդամենը կեղծ մոտեցում է: Մենք ամեն ինչ անում ենք` միջազգային կառույցներում մեր տեղն ու դիրքերն ամրապնդելու համար:
-Իշխանությունները ոչինչ չեն անում ԵԽԽՎ-ի բանաձևերի գոնե հիմնական պահանջների կատարելու ուղղությամբ, մյուս կողմից չեն ուզում զրկվել ձայնի իրավունքից («Հայք» օրաթերթ, Արման Գալոյան):
-Այնքան ենք խոսել այդ մասին, որ ինձ թվում է` լրագրողներն են արդեն մոռացել բանաձևերի տեքստերը: Հիշյալ բանաձևերի հիմնական պահանջները կատարված են: Նույնիսկ այդքան փորձությունների ժամանակահատվածում մեր պետությունը կարողացավ կայուն ձևով և՛ տնտեսություն զարգացնել, և՛ քաղաքական դաշտը կայունացնել: Մենք ինքնիշխան պետություն ենք և պարտավոր ենք պետության ներքին խնդիրները ինքներս լուծել:
-Արդյոք ճի՞շտ են շրջանառվող լուրերը, թե ԱԺ նախագահ Հովիկ Աբրահամյանի և Կենտրոն համայնքի ղեկավար Գագիկ Բեգլարյանի հետ ցանկություն ունեք մասնակցելու ԱՄՆ-ի նորընտիր նախագահի երդմնակալության արարողությանը («Չորրորդ իշխանություն», Գագիկ Շամշյան):
-Դրանք քուչի խոսակցություններ են: Ես այն պատգամավորներից եմ, որ իմ գործուղումների 0,2 տասներորդական տոկոսն եմ օգտագործել վերջին տարիներին: Որևիցե շահագրգռվածություն չունեմ որևէ երկիր գնալու, որևէ միջոցառման մասնակցելու:
-Եթե «Ժառանգություն» խմբակցությունը վայր դնի մանդատները, Էդիկ Շարմազանովի բնորոշմամբ` կարելի՞ է դա որակել քաղաքական պոպուլիզմ, դեմագոգիա («ԱԼՄ», Հրաչ Մկրտչյան):
-Կարելի է գնահատականներ տալ նույնիսկ այդ կտրվածքով, բայց պիտի փորձենք համբերել, առավել ևս, դա իրենց կուսակցության գործն է: Համենայն դեպս, երբ քաղաքական ուժն իր գործիքները վայր է դնում, նա անպայմանորեն կորցնում է: Չէ՞ որ դրանք գործիքներ են, որոնք ժողովուրդն է տրամադրել, որպեսզի կարողանաս պայքարել ու աշխատել: Պայքարից դուրս գալ` ամենազորեղ գործիքները թողնելով ու նորերը որոնելով, քաղաքական հեքիաթ է:
-Որպես ՀՀԿ փոխնախագահ, խնդրում եմ հստակ պատասխանեք` ՀՀԿ-ն կարո՞ղ է հայտարարել, որ ցանկացած պարագայում, ցանկացած կարգավիճակով դեմ է լինելու Ղարաբաղի` Ադրբեջանի մաս կազմելուն («Մարդիկ» լրատվական-վերլուծական կենտրոն):
-Չնայած երկրի նախագահն առավել ընդգծված խոսել է այս թեմայի շուրջ, սակայն ևս մեկ անգամ վստահորեն հավաստիացնում եմ, որ որևէ դեպքում Ղարաբաղն Ադրբեջանի կազմում չի լինելու։ Այդպիսի բան ուղղակի լինել չի կարող:
-Վերջերս դատավարություններից մեկի ժամանակ Հակոբ Հակոբյանը կոչով դիմեց 50-60 պատգամավորների, որպեսզի գան ու հետևեն դատավարությանը` նրանց անվանելով անգամ «քաղաքական մարմնավաճառներ»: Շարմազանովն էլ հայտարարեց, որ քաղաքական մարմնավաճառներ ասելով իրենք հասկանում են ճամբար փոխողներին, իսկ Ռաֆիկ Պետրոսյանը սրտնեղած պնդեց, որ կան քաղաքական մարմնավաճառներ, սակայն ոչ թե 50-60-ն են, այլ 90-ը: Ըստ Ձեզ` ի վերջո, մենք ԱԺ-ում ունե՞նք քաղաքական մարմնավաճառներ («ՉԻ», Գ. Շ.):
-Նախ ասեմ, որ Հակոբ Հակոբյանը «քաղաքական» բառը չէր կարող օգտագործել: Առավել ևս, ես հակված եմ ավելի բարեկիրթ հարցադրումների պատասխանել և կարծում եմ, որ ամբողջ դաշտը եթե ամիսներ շարունակ գոռում է, թե քաղաքական հետևանքների համար է կոնկրետ 7-ի գործը, ապա քաղաքականները երբեք չեն հայհոյում դատի ժամանակ, նրանց վարքագիծը լրիվ ուրիշ է: Երկրորդ. ես կարծում եմ, բոլորդ էլ համոզված եք, և՛ հումորս, և՛ սարկազմս շատ լավ վիճակում են գտնվում: Կարող եմ այնպես անել, որ սոխակն ագռավ դառնա և հակառակը: Ձեր հարցն էդտեղ որոնեք:
-Այդուհանդերձ, ԱԺ-ում կա՞ն սոխակներ ու ագռավներ («ՉԻ»):
-ԱԺ-ում երբեմն-երբեմն, նիստերի ժամանակ, բավականին և՛ սոխակներ են գալիս, և՛ ագռավներ, ի դեմս լրատվության ներկայացուցիչների: Մենք այսօր դաշտում ունենք մեկ տասնյակ լրագրողներ, իսկ մնացածն ունեն միայն գրագիտություն, զուրկ են կենսափորձից և կարող են խոսքդ աղավաղել ու մամուլի օրենք խախտել: ՈՒստի խնդրում եմ, ինձ բարեկրթության սահմաններում հարցեր տվեք, իսկ եթե քուչի հարցեր եք տալու, ապա կարող եմ պատասխանել քուչում:
-Դուք մեղադրում եք լրագրողներին ու լրատվությանը, մինչդեռ քաղաքական գործիչներն իրենք են իրենց թույլ տալիս անցնել ցենզուրան և լինել ոչ կոռեկտ («Իրավունքը de facto» ):
-Ես ոչ թե մեղադրում եմ լրագրողներին, այլ երևույթն եմ ներկայացնում, այսինքն` անպատվում եմ ոչ թե լրագրողներին` չիմացության համար, այլ ինձ ու մեզ բոլորիս, որ շփման այսպիսի դաշտ ենք ստեղծում:
-Ինչպե՞ս եք վերաբերվում շրջանառվող լուրերին, թե ՄԻԱԿ-ը լուծարվելու և միանալու է ՀՀԿ- ին, ինչը նպատակ ունի մի կողմից` երիտասարդացնել կուսակցությունը, մյուս կողմից էլ` թուլացնել «հին գվարդիայի» դիրքերը («Իրավունքը de facto»):
-ՀՀԿ-ի անդամներից մոտավորապես 25 հազարը մինչև 30 տարեկան են, ունենք նաև միջին տարիքի կուսակիցներ, և երիտասարդացնել` բնավ չի նշանակում նոր ծառ տնկել: Համենայն դեպս, եթե նման քննարկումներ լինեին, ես տեղյակ կլինեի դրանցից:
Գոռ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

«Ես Զաքյան փողոցում եմ ապրում և քայլելով էի գալիս այստեղ։ Էդ ի՜նչ շքեղ տերևաթափ էր... Փոխանակ դուրս գանք քայլենք տերևաթափի միջով, եկել, մամուլի ասուլիս ենք անում»,- «Իրավունք de facto» ակումբում այսպես հուզախառն սկսեց իր խոսքը գրող-հրապարակախոս ՄԵՐՈՒԺԱՆ ՏԵՐ-ԳՈՒԼԱՆՅԱՆԸ` հին ու նոր տարվա սահմանագծին ամփոփելով անցնող 2008-ը:
«Պիտի ասեմ, որ 2008-ը դժվար տարի էր բոլորիս համար: Նախընտրական էր, իսկ ցանկացած ընտրություն միշտ էլ դժվար է լինում: Ընտրվեց նախագահ, Աստծուն փառք, սակայն անմիջապես հաջորդեց մարտի 1-ը, որն իսկապես ողբերգություն էր ոչ միայն զոհվածների ու նրանց հարազատների, այլև յուրաքանչյուր հայ մարդու համար»:
Անդրադառնալով համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի հնարավոր դժվարություններին` Տեր-Գուլանյանն ասաց, թե հավատացած է, որ այն իր մեջ դրական հատկանիշներ էլ ունի։ «Տնտեսական ճգնաժամը, ուզի, թե չուզի, անպայման մեզ էլ է «քսվելու», բայց հնարավորինս քիչ, որովհետև մենք այնքան ներգրավված չենք համաշխարհային տնտեսության մեջ: Եվ ինչպես ժամանակին` 1400-ական թվականներին, տնտեսական ճգնաժամի մեջ հայտնված Եվրոպան տենդորեն սկսեց զբաղվել Հնդկաստանը գտնելու գործով, մենք էլ կարող ենք այս իրավիճակից օգտվել ու գտնել «մեր» Հնդկաստանը, ինչը, բնականաբար, իշխանությունների գործն է»:
Ակումբի հյուրը խոսեց նաև ձեռքբերումների մասին` առաջին հերթին շեշտադրելով Հայաստանի` միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում լինելու հանգամանքը, թեկուզև ոչ միշտ դրականորեն. «Աշխարհը հակված է այսօր անուշադրության կենտրոնների: Դու պիտի քեզ պարտադրես լինել ուշադրության կենտրոնում: Ես կարծում եմ` Հայաստանը կարողացավ այդ բանն անել։ Ամենաաղմկահարույցը նախագահ Սերժ Սարգսյանի հրավերն էր Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլին: Սրանով հայ-թուրքական հարաբերություններում դարավոր սառույցը ճաք տվեց, որից հետո էլ տեղի ունեցավ թուրք մտավորականության հայտնի ստորագրահավաքը»: Քաղաքական ձեռքբերումներից Մերուժան Տեր-Գուլանյանն առանձնացրեց նաև Ռուսաստանի միջնորդությամբ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների մոսկովյան հանդիպումը, սակայն «Իրավունքը de facto»-ի հարցին` ինչպե՞ս է վերաբերվում Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մեծ քաղաքականություն վերադարձին, նույն լավատեսությամբ չպատասխանեց, ասելով, որ սկզբում անկեղծ ուրախացած էր ու համոզված, թե քաղաքական լճացումը տեղի կտա։ «Բայց երբ առաջին նախագահն իր ելույթը սկսեց երկիրը ավազակապետություն հայտարարելով, ես հուսախաբվեցի: Հիմա ոչ մի սպասելիք չունեմ Ազգային կոնգրեսից»: Որպես քաղաքական անցուդարձի ամփոփում` Տեր-Գուլանյանն ասաց, որ իսկական ընդդիմությունը ևս ազգային հարստություն է, և համոզմունք հայտնեց, որ առաջիկայում անպատճառ համաներում կհայտարարվի:
Հետագա զրույցը ծավալվեց առավելապես տարվա մշակութային խնդիրների, հիմնականում` գրողների միությունում չդադարող վեճերի շուրջ: «Առավոտի» հարցին` ի՞նչ է մտածում գրողն այդ ուղղությամբ, Մերուժան Տեր-Գուլանյանը պատասխանեց. «Գրողների միությունն այս տարիների ընթացքում չկարողացավ ձևավորել գրական մամուլ: Գրողներն էլ մնացին խեղճ ու կրակ նպաստ ստացողներ: Ժամանակին «Գրական թերթում» տպված հոդվածը ողջ ազգի մեջ արձագանք էր գտնում, հասարակական ու մշակութային կարծիք էր ձևավորում: Ոչ միայն «Գրական թերթը», այլև շատ ամսագրեր, այդ թվում և` «Գարունը», որը 100 հազար տպաքանակով թողեցի ու դուրս եկա: Ես հասկանում եմ` հիմա հնարավոր չէ 100 հազարներով թերթ կամ ամսագիր տպագրել, բայց գոնե 3-5 հազար կարո՞ղ ենք ունենալ»: Արձակագրի համոզմամբ` բոլոր ստեղծագործական միությունները, վերջին հաշվով, «սովետական մշակութային ռայկոմներ են անխտիր», որոնք արդեն սպառել են իրենց և պետք է լուծարվեն, լավագույն դեպքում` արմատապես վերափոխվեն: «Գրողների միությունը, հեռու գրողներից, դարձել է, մի տեսակ, թաղման բյուրո, և ես զարմանում եմ նույնիսկ, թե ինչի համար են ուզում ԳՄ նախագահ դառնալ»: «Իրավունքը de facto» -ի հարցին` եթե չլինեն ստեղծագործական միությունները, ինչպե՞ս են երիտասարդները հարթելու իրենց ստեղծագործական ուղին, գրողն օրինակ բերեց Հեմինգուեյին, Ջոյսին, Դոստոևսկուն, Թումանյանին, որոնց ժամանակ գրողների միություններ չկային, բայց նրանք փառքի գագաթնակետին հասան։
Ամփոփելով` Մերուժան Տեր-Գուլանյանն ասաց. «Առնետի տարին իրենն արեց, բայց ես լավատես եմ և հավատում եմ, որ Ցուլի տարում ամեն բան լավ է լինելու»:
Գոռ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

«Իրավունք de facto» ԱԿՈՒՄԲՈՒՄ
«2008-ը հայ ժողովրդի, Հայաստանի երրորդ հանրապետության նորագույն պատմության  մեջ   գրեց իր սև էջը, որը կարելի է դնել 1915-ի գենոցիդի կամ ուրիշ արհավիրքների կողքին` իր ծանր հետևանքներով»,- երեկ «Իրավունք de facto» ակումբում հայտարարեց «Հայրենիք ու պատիվ» կուսակցության նախագահ ԳԱՌՆԻԿ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԸ` «Անցնող քաղաքական տարվա խարանը» թեմայի շուրջ իր դիտարկումները ներկայացնելուց առաջ։
«Այն, ինչ տեղի ունեցավ այս տարվա փետրվարի 19-ին, որին հաջորդեցին մարտի 1-ի և 2-ի դեպքերը, չի տեղավորվում քաղաքական ու բարոյական և ոչ մի շրջանակում, և սա է պատճառը, որ ես ասում եմ` հայկական նորագույն պատմության մեջ սա կմնա որպես արյունոտ, սև էջ։  Ես,  որպես հայ մարդ, նախկին զինվորական, չեկիստ, ներքին գործերի աշխատակից և պարզապես շարքային երևանցի, մարդկայնորեն շատ ծանր եմ տանում, երբ մեր այս բարդ հարցերը փորձում են լուծել եվրոպական կամ միջազգային այլ ուժեր»։ Ըստ բանախոսի`  մենք այնքան չարացանք, այնքան կարճատես գտնվեցինք, որ մեր ներքին ու բարդագույն խնդիրները հանձնեցինք ինչ-որ եվրոպացիների դատին։
Պատասխանելով «Արմինֆո» գործակալության լրագրողի հարցին, թե ինչպես է վերաբերվում  Արամ Գասպարի Սարգսյանի երեկվա ելույթի այն հատվածին, որ գուցե ընդդիմությունը հասներ հաջողության, եթե շարժումը չգլխավորեր Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, նա պատասխանեց, թե  «2003-ի  խայտառակ նախագահական ընտրություններից հետո ընդդիմադիր դաշտում  ի հայտ չեկավ գիտակից, կարող և համարձակ քաղաքական գործիչ։ Ճիշտ է, սահմանադրական հանրաքվեի ժամանակ 26-27 կուսակցություններ բերին-միացրին, բայց մի մասը գալիս էր, որպեսզի հետո գնար իշխանությունների հետ վաշխառությամբ զբաղվելու, մյուսներն էլ պարզապես թույլ էին ու անկարող»։
«Լևոն Տեր-Պետրոսյանը միակ մարդն է, ով համարձակվեց այդ ծանր բեռը վերցնել իր ուսերին,- համոզմունք հայտնեց Գառնիկ Մարգարյանը։- Դա բոլորին չէ, որ բնորոշ է, դա հազվադեպ է պատահում։ Վերջապես ժողովուրդը ոտքի կանգնեց, արթնացավ հույսի, լույսի նշույլը, որը մարել էր»։ Իսկ թե ովքեր էին ազգի «հույսի ու լույսի նշույլը մարել», բանախոսը «սոլիդ» չհամարեց անուններ տալ։ «Որոշ չակերտավոր քաղաքական գործիչներ վաշխառու էին, որոնց մի ձեռքը Սերժ Սարգսյանի ու Ռոբերտ Քոչարյանի գրպանում էր, մյուս ձեռքով ուզում էին ժողովրդին մատուցել արդարության ստատուս։ Այդպես չի լինում։ Շատ կարևոր է, որ այսօր երկրում ձևավորվեց քաղաքական շարժում, որն առաջնորդում է Լևոն Տեր-Պետրոսյանը։ Մենք ողջունել ենք ու շարունակելու ենք ողջունել շարժումը` ավարտին հասցնելով սկսած գործը»։
Հանրային ռադիոյի լրագրողին հետաքրքրում էր, թե «Հայրենիք ու պատիվ» կուսակցության նախագահը մտահոգ չէ՞ ղարաբաղյան խնդրի շուրջ ուրվագծվող զարգացումներով, ինչին պարոն Մարգարյանը պատասխանեց, թե «ով զրկված է  հայի գենետիկ տեսակից, միայն նրան  չի մտահոգի այդ հարցը։ Տեսեք` ինչ եղավ. երկու անգամ նախագահական ընտրությունները ոչ լեգիտիմ էին։ Եվրոպան աչքերը փակեց, իշխանությանը թուլացրեց, որպեսզի լուծի ղարաբաղյան հարցը։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև Եվրոպան, Արևմուտքը, ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանը ունեն գերնպատակ` օր առաջ մտնելու այդ տարածքներ։ Բայց դա մեր սեփական և ոչ միայն պատմական, այլև իրավական տարածքն է, որն ազատագրված է... Իշխանությանը թույլ տվեցին, որպեսզի լինի թույլ, խամաճիկ, որ չկարողանա դե ֆակտո Եվրոպային ու աշխարհին ասել, որ Բաքվից գաղթած 250-280 հազար հայերը բնակվում են իրենց սեփական հողում»։ Բանախոսի եզրահանգումն այն էր, որ թույլ ու ոչ լեգիտիմ իշխանությունը չի կարող ազգանպաստ գործ անել` լինի արցախյան, ներքաղաքական, թե տնտեսական հարց։ Որպես ասվածի ապացույց` հյուրը հորդորեց գնալ ու սեփական աչքերով տեսնել, թե գյուղերում ինչպիսի սով է, և արտագաղթն էլ ի՛նչ մասշտաբների է հասնում։ «Գյուղեր չկան, չեն շնչում։ Հինգ-վեց տարեցների անկարող ուսերին է ամբողջ գյուղը»։ Կրկին անդրադառնալով ղարաբաղյան խնդրին` Մարգարյանը կարծիք հայտնեց, որ, այնուամենայնիվ, այս ռեժիմը չի ստորագրի Ղարաբաղը հանձնելու որևէ փաստաթղթի տակ։ «Դա ինքնասպանություն է, բայց դա կստիպի իրենց հրաժարվել իշխանությունից»։ Ժամանակին էլ, կարծես, Լևոն Տեր-Պետրոսյանն էր կանգնած Ղարաբաղը «փաթեթով» հանձնելու պարտադրանքի առջև։  Եվ հետո` ինչպե՞ս պետք է մենք մեր պրոբլեմներն ինքնուրույն ու միասնական լուծենք, երբ արմատական ընդդիմությունը կարծես ձեռքերը ծալած նստել-սպասում է, թե իշխանությունները երբ են Ղարաբաղը հանձնելու։ «Իրավունքը  de facto»-ի այս հարցերին «Հայրենիք ու պատիվ» կուսակցության նախագահն այսպես պատասխանեց. «Անկեղծ լինեմ և ասեմ, որ վերջերս հանդիպում է եղել Տեր-Պետրոսյանի հետ, և քննարկվել է այդ հարցը, բայց ես համոզված եմ` ինքը, որպես հայ մարդ, երևանցի ու մտավորական, երբևիցե ներքուստ կրողը չէ արցախյան հարցի ոչ հայանպաստ լուծման` լինի փաթեթային, թե փուլային տարբերակով։ Դա քաղաքականություն էր, որն ինքը վարել է, ես համոզված եմ` ժամանակ շահելու, երկրի ներսում տնտեսական, դեմոգրաֆիկ այլ խնդիրներ  լուծելու համար։ Եթե սթափ նայենք, միգուցե  դա ճիշտ էր, որովհետև նա չէր կարող վեր կենալ ու աշխարհին ասել` Ղարաբաղը մերն է և վերջ։ Նա պետք է կարողանար, որպես քաղաքական իգրոկ, խաղալ»։ Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, ակումբի հյուրը չհամաձայնեց հարցադրմանը, պնդելով, որ ընդդիմությունը ձեռքերը ծալած, մի կողմ կանգնած չէ։ «Հայ  ազգային կոնգրեսն աշխատում է կազմակերպչական մոբիլիզացիոն խնդիրների շուրջ, որովհետև ռեժիմն անելանելի վիճակի մեջ է դրել ընդդիմությանը։ Կազմակերպչական առումով պետք է ուժեղանալ և ոչ միայն ուժեղանալ կառույցներով, այլև ծրագրերով»։
Փաստորեն, երկրում բոլոր խնդիրների լուծման միակ ուղին բանախոսը տեսնում է իշխանափոխության, արդար ընտրությունների ու սահմանադրական կարգի վերականգնման մեջ։ «Գիտե՞ք, կա սթափվելու պահ, կանգ առնելու պահ, լրջանալու պահ։ Բավ է` ինչքան արյուն թափվեց, այն էլ` սեփական ժողովրդի»։
Վերջում, որպես ամանորյա ուղերձ, Գառնիկ Մարգարյանը հայ ժողովրդին մաղթեց սեր և համերաշխություն`  հույս հայտնելով, որ 2008-ի մարտի 1 այլևս երբեք չենք ունենա։
Գոռ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ